XALQIN YÖNƏLTDİYİ DÖVLƏT!

Ahmet Ağaoğlu 1869–1939 (Sarbon Universiteti )

 – İndi mümkünsə, 11-ci maddənin mənasını açıqlayın. Bu maddədə deyilir ki, “Şəhər işləri ilə məşğul olmaq üçün yetkin olmaq, yetki qazanmaq şərtdir”.

 – Oğlum! Bu üsul şəhərin xoşbəxtliyi üçün əsasdır. Azad olmayan ölkələri tək bir şəxs idarə edir. Hökmdar deyilən bu adamın iradəsi hakimdir. Hamı ona baş əyməyə borcludur. Belə ölkələrdə vətəndaşların dolanışıq və səadətindən çox, həmin şəxsin şıltaqlarının yerinə yetirilməsinə diqqət yetirilir. Buna görə də o adam, səlahiyyəti – yetkisi oldu-olmadı, istədiyi şəxsi işə götürə, yaxud işdən azad edə bilər.

Belə yerlər işbilməzlər üçün daha sərfəlidir. Axı səriştəyə yox, özünü hakim şəxsə bəyəndirə bilmək keyfiyyətinə dəyər verilir. Ara qızışdırmaq, öz xeyrini güdərək ona-buna yarınmaq, gözə girmək, hiylə və yalan həmin keyfiyyətin tərkib hissələridir. Beləcə, təkcə ölkənin işləri səriştəsizlərin əlində qalmır, həm də hamının əxlaqı pozulur.

Gənc nəsil uğur yolunu axtararkən, bilik və ləyaqət örnəyi görmədiyindən, elmə, texnikaya, ciddiliyə, çalışqanlığa, doğruçuluğa qiymət verə bilmir və tanışlıqla iş aşırmağa, öz xeyri üçün ona-buna yarınmağa, kələkbazlığa, hiylə və yalana meyl salır.

İstər adamlar, istərsə dövlət get-gedə alçalır və axırda tamam pozulur. İstibdadın idarə etdiyi bütün ölkələrin sonu bu deyilmi? Belə yerlərdə ölkəni uçuruma aparan amil əslində istibdadın özü yox, istibdad quruluşunun işıqlı adamları mənən əzib korlamasıdır.

 Amma o yerdə ki hakimiyyət xalqın əlindədir, ölkəni xalqın öz arasından seçdiyi adamlar idarə edir. Seçki, təbiəti baxımından əxlaqa, ləyaqətə, səriştə və ixtisasa söykənir.

Bununla yanaşı bilməlisən ki, istibdad hökm sürən zaman dövlət elə də çox işlərə qarışmır, əsgərlik, xarici dövlətlərlə münasibətlər, ölkə içində inzibatçılıqla məşğul olur. Axı belə işlər həm məşhurluq gətirir, həm də hakimi əzəmətli göstərir.

Ölkənin digər işlərinə ya heç baxılmır, ya da bunlar ikinci dərəcəli sayılır. Tutalım, maariflə, ticarətlə, kənd təsərrüfatı ilə, yol çəkilməsi ilə, sənaye ilə istibdad özünü çox da yormur. Hamının sağlamlığını və sosial ödənc kimi işləri isə əsla düşünmür. Halbuki millətlər öz talelərini öz əllərinə aldıqları zamandan başlayaraq məhz bu işlər dövlət fəaliyyətinin başlıca sahələri olur. Məhz həmin işlər birbaşa millətin həyatı ilə bağlıdır. Ancaq sadalanan işləri görmək asan deyil. Səriştəsiz adam onların altından çıxa bilməz. Çünki çıxmağa baş istəyir, bilik istəyir.

Eyni zamanda dövlət fəaliyyətinin bu cür artması hər bir ölkədə vergiləri çoxaldır, ağırlaşdırır, büdcələri şişirdir. Əhalidən yığılan milyonlarca para həmin işlərə xərclənməkdən ötrü beş-on adama tapşırılır. Deməli, həmin adamların özünə inamlı və bacarıqlı olmaları təməl şərt olur. Xalq dişindən-dırnağından kəsib, millət işinə sərf edilmək üçün verdiyi xeyli pulun etibarlı əllərdə olduğuna və səmərə verəcək bir tərzdə xərclənəcəyinə inanmalıdır!

Bax, buna görə də xalqın yönəltdiyi dövlət istibdad quruluşunda olduğu kimi, səriştəsizlərin əlində təcrübə taxtası ola bilməz. Elə xalq idarəsi ilə istibdad arasındakı əsas fərqlərdən biri də budur ki, istibdadda dövlət adamlarının və məmurların arxalandıqları güc hökmdarın yaxşılıq və qayğısıdır.

Halbuki xalqın yönəltdiyi dövlətdə həmin adamlar yalnız xalqın inamına söykənə bilərlər. Bu inam tükənən kimi hökumət və idarəçilik lap təməlindən yıxılmış sayılır. Aydın məsələdir ki, xalqın inamını yalnız gözəl əxlaqla, səriştə və ləyaqətlə qazanmaq mümkündür. Yəqin görürsən ki, idarə əxlaqı yerində olan, təcrübə və ixtisas sahibi sayılan adamların etdiyi sərbəst ölkələr gündən-günə yüksəlir və bunun tərsini edən – tək bir şəxsin yönəltdiyi ölkələr hər gün bir az da geriləyir.

 – Anladım, ustad! Bu, dəfələrlə sınaqdan keçmiş və təsdiqlənmiş həqiqətdir. Bəs belə olan halda qanunun II maddəsinə gərək qalırmı?

 – Sualınızı anlamadım.

 – Demək istəyirəm ki, idarəedənlər bu qədər ehtiyatla seçiləndən sonra onları sınamağa ehtiyac qalırmı ki, bir də II maddədə hər vətəndaşın üzərinə bu məmurları nəzarət borcu yüklənir?

 – İndi anladım. Bilməlisən ki, sərbəst şəhərdə nəzarət əsasdır. Elə başqa üsullarla sərbəst idarə üsulu arasındakı ən açıq və ən köklü fərq də budur.

 Azadlıq nəzarətlə varlığını qoruyur. Azadlıq demək – nəzarət deməkdir. Nəzarət olmayan yerdə azadlıq olmaz və ola bilməz! Bax buna görə də sərbəst ölkədə nəzarətdən keçirmək vətəndaşların həm haqqıdır, həm borcu. Bu üzdən haqqdır ki, onların həyatlarına, müqəddəratlarına aid bir işdir. Ona görə borcdur ki, bu işi görməmək vətəndaşın təməl haqqından vaz keçməkdir.

 Sərbəst ölkəyə gəlincə, düzdür, ölkədə məmurlar diqqətlə, ciddi şəkildə seçilirlər. Ancaq unutmaq lazım deyil ki, hökumət və güc pozucu amillərdir. Budda öz ləyaqətini hamıya göstərmək istədiyi zaman ilk işi o oldu ki, hökumətdən çıxdı. İnsanlara hökm etmək ən sayqılı və ən seçmə ruhlarda da hakimlik həvəsi oyadır. Hökumət sürənlər qıraqdan baxan, görən və lazım olduğu zaman tənqidə tutub qınayan gözlərin olduğunu bilməzlərsə, özləri fərqində olmasalar belə, bu həvəslərini artırar və axırda zorakılıq yoluna düşərlər.

O səbəbdən idarə edənlərin öz şərəfləri üçün də nəzarətin olması lazımdır. Məhz nəzarət onlara daim borclarını xatırladar, bəlli hüdudları aşmamağa çağırar. Nəzarətsiz ölkələrdə məmur istərsə çalışar, istərsə çalışmaz, kefinə düşərsə qanuna baxar, düşməzsə baxmaz. Başlıcası odur ki, hökmdar ondan razı qalsın! Bax o üzdən belə ölkələrdə məmurların çoxu çalışmaz, qanuna baxmaz, həddini aşar və nəticədə dövlət fəaliyyətinin faydası heçə enər. Nəzarət olan ölkələrdə isə vəziyyət bambaşqadır!

Ahmet Ağaoğlu 1869–1939 (Sarbon Universiteti )

Əvvəli:

AZADLIQ BİR ÇİÇƏKDİR

SƏRBƏST İNSANLARIN ƏSAS YASASI (QANUNU)

AZADLIQ VƏ ÇUĞULÇULUQ!

Natiqlərin Sözləri

İstinad:

“Sərbəst İnsanlar Ölkəsində” əsərindən, Ahmet Ağaoğlu,  Azərbaycan türkcəsinə çevirənlər: Sevda İsmayılova, Zeynal Məmmədli , TUTU Nəşriyyatı, Bakı, 2001-ci il

mm

Hər yayımda təqdim olunan mövzu başlıqlarında müəllifi olduğunuz və ya tərcümə etdiyiniz məqalələri bizim veb-səhifəmizdə yayımlıya bilərsiniz.

Sosial Media da Paylaşaq

11 Responses to XALQIN YÖNƏLTDİYİ DÖVLƏT!

  1. chrome hearts May 22, 2018 at 4:48 pm

    I would like to point out my affection for your kind-heartedness supporting men and women that require assistance with that topic. Your very own dedication to passing the solution all around came to be exceptionally invaluable and has always permitted somebody just like me to arrive at their goals. This warm and friendly help can mean much to me and additionally to my mates. Thanks a ton; from everyone of us.

  2. vibram fivefingers May 23, 2018 at 1:37 am

    I simply desired to thank you so much once more. I do not know the things that I would’ve taken care of without the entire creative concepts discussed by you concerning my topic. It was the fearsome setting for me, however , spending time with a professional style you treated that forced me to leap for delight. Extremely thankful for your help and then have high hopes you realize what an amazing job you were undertaking educating men and women with the aid of your blog post. Probably you haven’t met any of us.

  3. balenciaga May 24, 2018 at 4:05 am

    My husband and i felt so contented Michael could carry out his studies through the ideas he had from your own web page. It’s not at all simplistic to simply always be releasing helpful tips which usually people could have been selling. Therefore we keep in mind we’ve got the blog owner to be grateful to because of that. These explanations you made, the straightforward website navigation, the friendships you will help to foster – it is mostly impressive, and it is facilitating our son in addition to our family recognize that the article is thrilling, and that is exceptionally serious. Thanks for all the pieces!

  4. yeezy boost 350 v2 May 24, 2018 at 5:37 am

    I have to express some appreciation to you for bailing me out of this predicament. Because of browsing through the the web and seeing views which are not beneficial, I was thinking my life was over. Existing minus the approaches to the problems you have resolved all through your main review is a serious case, as well as the kind which could have adversely damaged my entire career if I hadn’t come across your web blog. Your actual training and kindness in controlling almost everything was very helpful. I don’t know what I would have done if I had not come across such a point like this. I am able to at this point look ahead to my future. Thanks for your time very much for this skilled and amazing guide. I won’t be reluctant to refer the blog to anybody who needs and wants recommendations on this subject matter.

  5. mlb jerseys May 24, 2018 at 8:20 am

    I want to show thanks to the writer just for rescuing me from such a predicament. Just after exploring through the search engines and coming across recommendations which are not beneficial, I assumed my life was over. Living minus the answers to the problems you’ve fixed by way of your good posting is a crucial case, and ones which may have in a negative way damaged my career if I hadn’t discovered your blog. The training and kindness in handling all the details was vital. I don’t know what I would’ve done if I had not encountered such a stuff like this. I am able to at this moment relish my future. Thanks for your time very much for this skilled and amazing help. I won’t think twice to endorse your web blog to any person who needs to have counselling about this matter.

  6. jordan shoes May 24, 2018 at 1:03 pm

    Thank you a lot for giving everyone an extremely memorable opportunity to check tips from this web site. It is often so good and full of a great time for me personally and my office peers to visit your website nearly three times every week to read the latest guidance you will have. And lastly, I’m actually contented with the surprising creative concepts you give. Selected 3 areas in this article are basically the best we have had.

  7. jordan 11 May 24, 2018 at 5:51 pm

    I definitely wanted to construct a small remark in order to say thanks to you for the stunning strategies you are placing at this site. My prolonged internet investigation has now been recognized with good quality facts to go over with my pals. I ‘d assert that we site visitors are undeniably blessed to exist in a great network with many outstanding people with beneficial ideas. I feel pretty lucky to have come across the web site and look forward to so many more amazing minutes reading here. Thank you once more for all the details.

  8. adidas superstar uk May 24, 2018 at 10:08 pm

    A lot of thanks for your entire work on this web site. Gloria loves doing research and it’s really easy to see why. A lot of people notice all about the dynamic medium you produce precious tips and tricks via your web site and even invigorate contribution from website visitors on the content so our princess is actually understanding a whole lot. Have fun with the rest of the year. Your performing a remarkable job.

  9. adidas outlet May 25, 2018 at 2:02 am

    I needed to put you the little bit of observation to help say thanks a lot as before about the lovely suggestions you’ve provided on this website. It’s strangely open-handed of you to provide extensively precisely what most people could have sold as an electronic book to generate some money on their own, even more so seeing that you might have tried it if you ever decided. These things in addition worked like the fantastic way to know that the rest have the identical keenness much like my personal own to figure out a little more when it comes to this condition. I’m sure there are millions of more pleasant occasions in the future for folks who examine your blog post.

  10. yeezy boost 350 v2 May 25, 2018 at 10:00 am

    I have to show my affection for your kindness in support of persons that should have help on this important issue. Your real commitment to getting the solution across turned out to be especially helpful and has surely permitted guys much like me to achieve their goals. This invaluable tips and hints can mean a great deal to me and even further to my office colleagues. With thanks; from all of us.

  11. basketball shoes May 25, 2018 at 3:25 pm

    I wanted to create you the tiny note to help thank you yet again with your precious strategies you’ve contributed on this page. It has been really seriously generous with people like you to present extensively what most of us could have sold for an e book to make some cash on their own, most notably considering that you might well have tried it if you decided. These good tips in addition served to become a easy way to fully grasp that other people have the same keenness just like mine to know the truth whole lot more in respect of this matter. I’m certain there are thousands of more pleasurable times up front for people who scan your blog.

Leave a Reply

Your email address will not be published.