Qloballaşmaya qarşı Rusiya Avroasiyaçılığı

Xəyyam NAMAZOV (Qafqaz Universiteti, Siyasi Elmlər ixtisası)

 

Giriş

Az-çox bütün dövlətlərə, millətlərə, onların mədəniyyətinə, adət-ənənəsinə, həyat tərzinə öz təsirini edən Qloballaşma prosesi bir çox alimlər tərəfindən qarşısı alınmaz bir axın kimi izah olunur. Bu axın qarşısına çıxan bütün cəmiyyətləri özünə uyğun dəyişdirir. Bu dəyişməni “gecikmiş modernizm” kimi izah edən bir çox nəzəriyyəçilər, qloballaşmanı liberal və demokratik dəyərlərin dünyaya yayılması kimi izah edirlər ki, bu dəyərlər bütün mədəniyyətlərə, insanların düşüncə tərzinə və adət-ənənəsinə təsir edərək onu modernləşdirir və liberallaşdırır.

Təbii ki, bu proses bir çox cəmiyyətlərdə xüsusilə konservativ və anti-qlobalist qruplar tərəfindən təhdid kimi qəbul edilir. Onlar qloballaşmanın gətirdiyi liberal dəyərləri öz milli kimliklərinə qarşı təhdid kimi qəbul edir, buna qarşı öz mədəniyyətlətini, ədət-ənənələrini qoruya biləcəkləri konsepsiyalar hazırlamağa çalışırlar. Bu konsepsiyalardan biri də Rusiya ziyalıları tərəfindən hazırlanan və tarixin müxtəlif dövrlərində prinsiplərinə görə fərqli xüsusiyyətləri özündə əks etdirən Avrasiyaçılıq ideyasıdır. Bir başa qərb sivilizasiyasının üstünlüyünə və qərbə inteqrasiyaya qarşı hazırlanmış bu ideya özündə Rusiya və bir çox dövlətlərin inteqrasiya edə biləcəkləri və öz dəyərlərini qərbin qloballaşma, modernləşmə axınından xilas edə biləcəkləri fərqli inteqrasiya məkanı təqdim edir. Müxtəlif zamanlarda həm xüsusiyyətlərinə həm də funksiya və prinsiplərinə görə fərqlilik görsədən Avrasiyçılıq şərti olaraq iki hissəyə – klassik və neo Avrasiyaçılığa bölünür.

Klassik Avrasiyaçılıq

20-ci əsrin əvvələrindən bəri dünyada sürətli şəkildə yayılmağa başlayan Qərb dəyərləri Rusiya mühafizəkarları tərəfindən xüsusi ilə təhlükə kimi görünür, qərb dəyərlərini qəbul edərlərsə öz mədəniyyətlərini itirəcəkləri təhlükəsinin olduğunu vurğulayırdılar. Bu dövrə qədər Rusiyada müxtəlif tipli konsepsiyalar hazırlansada bunlardan heç biri böyük inteqrasiya modeli olan Avropaya inteqrasiya və Avropa dəyərləri qarşısında tab gətirəcək qədər güclü ideyalar deyildi. Zamanla Rus konservativ ideyalarının bir-bir çökməsi və rusiyalı insanların qərb dəyərlərinə xüsusi maraq görsətməsi yeni konsepsiyanın təxirə salınmaz və vacib olduğunu görsədirdi.

1917-ci il Sovet İnqilabı və Çar Rusiyasının dağılmasından sonra Qərbə köçmək məcburiyyətində qalan rus ziyalıları tərəfindən Qərb dəyərlərinə qarşı, həm də öz mədəniyyətini qorumaq narahatçılığı ilə hazırlanmış yeni bir ideyanın – Avroasiyaçılığın əsası qoyuldu. Nikolay Truvbetskoy tərəfindən 1926- ci ildə Parisdə “Avrasiyaçılığın manifestosunun” yazılması isə bu idealogiyanın rəsmi elanı idi. Bundan sonra Parisi mərkəz götürən və özlərini Avroasiyaçılar adlandıran rus ziyalıları öz dəyərlərini yaymaq üçün “Avroasiya Gündəliyi” və “Avroasiya” adlı jurnallar dərc edərək fəaliyyətlərini maarifləndirmə istiqamətində başladılar.

Avroasiya ideyasına qədərki dövrdə Rusiya mədəniyyət fəlsəfisində iki əsas cərəyan Slavyan millətçiliyi və Qərbçilik ideyaları hakim idi. Rusiyanın bu iki böyük mədəniyyətdən hansına aid olduğu müzakirələri gedir, bir çoxları Rusiyanı qərb sivilizasiyası daxilində görürdüsə, başqaları buna qarşı çıxır və Rusiyanın daha çox Asiya mədəniyyətinə, dolayı olaraq da Slavyan mədəniyyətinə aid olduğunu iddia edirdilər. Avroasiya idealogiyasının gəlişi ilə isə Rusiya mədəniyyətinə fərqli bir şəkildə – qərb və şərq mədəniyyətinin sintezi kimi baxılmağa başladı. Yaranmış bu yeni “sintez mədəniyyəti” ayrılıqda nə qərb nə də ki şərq mədəniyyəti demək deyildi. Truvbetskoyun “Şərqə Köç” (The Exodus to the East) adlı kitabında bu anlayış belə ifadə edilir:

“Bizim ideyalarımızın ruhu və bütün mənası unikal Avrasiya-Rusiya mədəniyyəti bəyannaməsi və onun mövcudluğunun subyekti olan simfonik kimlikdə yatır…”*

Burada “simfonik kimlik” dedikdə nə qərb nə dəki şərq insanına bənzəyən, özünə məxsus, amma həm qərbi həm də şərqi özündə ehtiva edən bir kimlik –  AvroAsiyalı kimliyi nəzərdə tutulur.

Bundan başqa, Avroasiyaçılar qərb dəyərlərinin ümumbəşəri dəyərlər olmadığını, bu dəyərlərin German-Roman sivilizasiysının mədəniyyəti olduğunu və bu ideyalara dünyanı yeni formatda istismar etmək cəhdi kimi baxırdılar.  Qərb mədəniyyətinin dünyaya hakim olaraq digər mədəniyyətləri modernləşmə və qloballaşma adı altında məhv edəcəyini  iddia edən Avroasiyaçılar bunu özlərinə ən böyük təhlükə kimi görürdülər. Avroasiyaçıların aşağıdakı ifadəsi yəqin ki buna ən yaxşı izah olardı:

“German-Roman dünyası bizim ən böyük düşmənimizdir. Onlar özlərini “insanlıq”, öz mədəniyyətlərini “insanlıq sivilisasiyası” və sonda öz şovinizimlərini isə “kozmopolitizm” adlandırırlar”**

Bütün bunlarla birlikdə, klassik Avroasiyaçılıqda avroasiyalı kimliyinin hansı etnoslardan təşkil olunduğu məsələsi də böyük əhəmiyyətə malikdir. Belə ki, avroasiyalı dedikdə sadəcə Slavyan milləti deyil, eyni zamanda Turan və qitənin digər xalqlarının da bura aid olduğu qeyd edilir. Bu ideologiyaya görə Avroasiya məkanında yaşayan xalqlar özlərini daha çox avroasiyalı kimliyində tanıyırlar ki, bu da gələcəkdə vahid xalq olmaq üçün böyük imkanlar yaradır. Amma demək olar ki, bir çox tənqidçilər tərəfindən avroasiyaçıların bu iddiası təkzib edilməkdədir.

Bir başa qloballaşmaya və onun tərkibində yayılan modernləşmə və liberallaşma ideyalarına qarşı yaranmış avroasiyaçılıq ideyası qərb dəyərlərinin hər birinə qarşı konkret tezislə hazırlamış və mübarizəsini elmi çərçivədə aparmışdır. Demokratiya, hüquq dövləti, parlamentalizm, individualizm, insan əsas hüquq və azadlıqları, dünyəvilik kimi qərb dəyərlərinin hər birinə qarşı  klassik avroasiyaçıların konkret antitazisləri vardır:

Mədəniyyət tezisi

Hər bir mədəniyyətin formalaşması prosesi bir çox faktorların təsiri altında və cəmiyyətlərin özlərinə məxsus şəkildə baş verir. Buna görədə bir cəmiyyətin mədəniyyətini başqa bir cəmiyyət tərəfindən eyni şəkildə tam yaşanması mümkün deyildir. Amma Roman-German xalqı öz mədəniyyətlərini insanlığın mədəniyyəti kimi təqdim edərək bütün xalqların özünə məxsusluq haqqlarını əlindən alır və öz mədəniyyətlətini “ümumibəşər dəyərlər” adı altında yeritməyə çalışırlar. Buna qarşı olaraq Rusiya xalqı Avroasiyaçılıq ideyaları ilə dünyaya yeni bir mədəniyyət forması təqdim etmir. O sadəcə olaraq bununla öz coğrafiyasının mədəniyyətini müəyyən edir və digər bütün xalqların öz mədəniyyətlərini müstəqil şəkildə yaşamaları yolunda öncülük edir.

Bundan başqa, Roman-German mədəniyyəti hələ orta əsrlərdən bəri rasyonallığı özünə əsas dəyər götürərək xristianlığa qarşı cəbhə almışdır. Demək olar ki bu mədəniyyət yarandığı gündən bəri tanrıya qarşı müharibə elan edib. O, insana sadəcə öz mənfətini düşünən bir varlıq kimi baxır və insanı ülvi hisslərdən uzaq varlıq kimi dəyərləndirir.

İdeokratiya (fikir hakimiyyəti)

Qərbin insanlar üçün təqdim etdiyi ən əsas dəyər, maddi ehtiyacların təmininə əsaslanır ki (individualizm), bu heç bir zaman insanlığın ümumi dəyəri formasına çevrilə bilməz. İnsan daha ali məqsədlər üçün yaşamalıdır. Öz milləti, cəmiyyəti və dövlətini onun inkişafını əsas dəyər kimi götürməlidir.

Cəmiyyətdə əsas hörmət olunan dəyər insanların maddi ehtiyacları deyil, ümumi cəmiyyətin mənfəətini nəzərdə tutan “Hakim Fikir” olmalıdır ki bu da gələcəkdə Avroasiyaçılıq ideyası olacaq. O rusiya cəmiyyətinin inkişafını planlayan bütün ideyaları özündə əks etdirəcək və cəmiyyətdə hər kəsin o ideyalara uyğun hərəkətini təmin edəcək.

Avroasiyaçı seçim

Demokratik seçimlərə qarşı olaraq Avroasiyaçılıq Avroasiya ərazisinin mədəniyyətindən və insanların adət-ənənələrindən doğan fərqli bir seçim sistemi təqdim edir. Belə ki bu seçim fərdi mənfəətə deyil, kollektivçiliyə, sərt iyerarxiyaya, yardımlaşmaya, və etirazsız itaətə əsaslanır. Bu qaydalar Çingiz xanın “Yasa”larından götürülmüş və ona əsasən hazırlanmışdır. Avroasiyaçılar Rusiya Avroasiyasının siyasi mədəniyyətinin Çingiz xana əsaslandığını inanırlar.

Demosi

Avroasiyaçılar qərbin təklif etdiyi demokratiyanı rusiya və avroasiya cəmiyyətinə uyğun olmadığını iddia edir və buna qarşı olaraq Demosi sistemini təklif edirlər. Bu sistem iyerarxiya sistemini dəstəkləyir, partiya və parlament qruluşlarını qəbul etmir. Özlüyündə isə təmsilçilik sisteminə əsaslanan lokal, regional və milli səviyyədə məclislərin qurulması əsas götürülür. Demosini siyasi olaraq Avroasiya Avtoritetizmi də adlandırmaq olar.

Klassik Avroasiyaçılığa ideoloji olaraq baxsaq, qərb mədəniyyətinə və yaxud liberalizm və liberal dəyişikliklərə qarşı konservatizmi, dünyəviliyə qarşı ortodoks dinçiliyini, individualizmə qarşı sosial süuru, mədəni plüralizmə qarşı isə qurulacaq avroasiya milli-mənəvi dəyərlər kospepsiyasını müdafiə edir.

Sovet sistemi və Avroasiyaçılıq. Lev.N.Qumilov

Öz dəyərləri və prinsipləri ilə sosialist ideolgiyasına zidd olmasına baxmayaraq Avroasiyaçılıq sovet sistemi dövründə məşhur etnoqraf, tarixçi və filosof  Lev.N.Qumilovun səyləri nəticəsində varlığını davam etdirdi. Qumilov klassik və neo Avroasiyaçılıq arasında körpü rolunu oynasa da klassik Avroasiyçı nəzəriyyəçilərə daha yaxın biri idi.

Qumilova görə mədəniyyətlərin inkişafı super etnoslarla bir başa əlaqəlidir. Beləki, hazırkı dünyada Avropa mədəniyyəti latın etnosunun inkişafı çərçivəsində dünyaya hakim olmağa çalışır və bütün digər mədəniyyətlər və etnosları zəiflətmək istəyir. Amma hər etnos tarixin müəyyən mərhələlərində güclü vəya zəif olduğu kimi indiki dövrdə (iki qütblü dünya) Latın etnosu onunla birlikdə Avropa mədəniyyəti öz süqutuna doğru gedir. Artıq yeni bir super etnos olan Rusiya etnosu formalaşmasını başa çatdırmışdır. Bu etnos tarixdən bəri monqol, slavyan, ural-altay və türk millətlərini içinə alan tarixi bir inkişafın nəticəsidir ki, hazırda rusiyalı (Rossiyani) kimliyi ilə bütün dünyanın inkişaf istiqamətini dəyişmək potensialdadır.

Ömrünün son dövrlərində özünü sonuncu avroasiyaçı adlandıran Qumilov yeni Avroasiyaçılığın inkişafı zamanı ən çox müraciət edilən düşünürlərdən birinə çerildi.

Neo-Avroasiyaçılıq

SSR-nin çöküşü və müstəqil Rusiya Federasiyasının yaranması rus cəmiyyətində yeni yol arayışı problemini ortaya çıxarırdı. Artıq sovet sisteminin dağılmasının sosialist ideologiyanın məhvi kimi qəbul edən bir çox insanlar çıxış yolunu qərb dəyərlərində, xüsusilə liberal demokratiyada görürdülər. Təsadüfi deyil ki, elə bu dövrdə Rusiyada reform anlayışı liberal islahatlar anlayışı ilə eyni mənanı verirdi.

Bu dövrdə Rusiyanın qarşısında duran ən əsas məsələlərdən biri də milli kimlik problemi idi. Belə ki, cəmiyyətdə  qərb liberal dəyərlərinə qarşı yüksək meyillilik bunun əks qütbü olan mühafizəkar təbəqəni də yetişdirmişdi. Onlar qərbə bu qsimpatiyanın Rusiya üçün böyük problemlər yaradacağını və milli-mənəvi dəyərləri məhv edəcəyini müdafi edirdilər. Bundan başqa cəmiyyətdə sovet sistemindən qalma sosialst-komunist düşüncəli insanlar da böyük faiz təşkil edirdi ki, onların SSR-nin dağılmasına baxmayaraq sosialist dəyərlərinin Rusiya üçün ən ideal ideologiya olduğunu medafiə edirdilər. Belə ki, 90-cu illərdə Rusiya cəmiyyəti müxtəlif tipli ideyaları – qərb-liberal demokratik, sosialist və milli-mənəvi dəyərləri dəstəkləyən qruplardan ibarət ideoloji böhran vəziyyətində idi.

Rusiyanın bu vəziyyətində mühafizəkarların daha da güclənməsi və sistematik şəkildə birləşməsi ilə Avroasiyaçılıq ideyası yenidən gündəmə gəldi. Bu yeni Avroasiyaçılıq, prinsipləri etibariylə klassik Avroasiyaçılıqdan fərqli və müasir dünaynın siyasi sisteminə uyğun bir şəkildə təqdim olunurdu. Öz daxilində yenə də qərb dəyərlərinə qarşı çevrilmiş Avroasiyaçılığın bu yeni forması artıq sadəcə konservativ mövqedən deyil, həm də sol düşüncələri də öz daxilinə alaraq qərb dəyərlərini bu askpetdən ikili tənqid atəşinə tuturdu. Putinin hakimiyyətə gəlməsi isə neo Avroasiyaçılıq ideologiyasını yeni bir konsepsiya halında Rusiyanın daxili və xarici siyasəti formasına gətirdi. Aleksandr Duqinin də köməkliyi ilə bu ideologiya yeni antitezislərlə qərb dəyərlərinə qarşı yenidən cəbhəyə buraxıldı.

Demokratik İmperatorluq

Neo-Avroasiyaçılıq öz inkişafını klassik Avroasiyaçılığın təməlləri üzərində qursada, öz prinspiləri və dəyərlərini post-modernist fəlsəfəyə uyğun şəkildə təşkil emtişdir. Belə ki, Rusiya haqqında formalaşmış işğalçı fobbisinin qarşısını almaq üçün fərqli bir konsepsiya – demokratik, liberal imperatorluq ideyasını ortaya atmışdır. Geosiyasi xüsusiyyətlərə əsaslanacaq bu yeni imperatorluq müasir mənası ilə federasiya şəkilli dövlət qruluşudur və  qloballaşmadakı tək qütblü – Avropaya inteqrasiyaya əlavə olaraq yeni bir inteqrasiya məkanı – Avroasiya Birliyini (yaxud federasiyası) də qloballaşma prosesində dünyaya təqdim edir. O zaman demək olar ki, Neo-Avroasiyaçılıq öz klassiklərindən fərqli olaraq qloballaşmaya qarşı deyil, əksinə qloballaşmadakı tək qütblü inteqrasiyaya qarşıdır və qloballaşmaya yeni bir inteqrasiya məkanı təqdim edərək onu iki qütblü bir prosesə çevirmək cəhdidir.

A.Duqinin fikrinə görə qloballaşma zamanı millətlər öz kimliklərindən uzaqlaşırlar. Xüsusilə, individualizmin təsiri bu prosesi daha da sürətləndirir. Belə ki, daim təbliğ olunan fərdiyyətçiliyi əsas götürən hər hansı bir şəxs milli maraqları öz mənfəətlərindən sonrakı pilləyə atır və beləliklə bu milli kimlik, milli mənəvi dəyərlərin zəifləməsi və itməsi istiqamətində inkişaf edir. Fərdiyyətçiliyi dəstəkləyən ən böyük ideya olan “insan hüquq və azadlıqları” konsepsiyası bu prosesi legitimləşdirir və  surətlənməsi üçün hüquqi baza yaradır. Milli kimliyin məhvi ilə nəticələnəcək qərbə inteqrasiya modeli və onu dəstəkləyən “insan hüquqları” anlayışına qarşı Neo-Avroasiyaçılar “xalqların hüquqları” konsepsiyasını ortaya atırlar.

Bu konsepsiyaya görə hər bir xalqın öz milli kimliyini qorumaq və o cümlədən, milli mənəvi dəyərlərini rahat yaşamaq haqqı vardır. Tək qütblü qloballaşma xalqların bu haqlarını əlindən alır, dünyanın axınına qarşı çıxa bilməyən xalqlar bu axında məhv olurlar. Avroasiyaçılar elə bu problemi aradan qaldırmaq üçün təklif etdikləri yeni inteqrasiya modeli olan Avroasiya Birliyi (yaxud federasiyası) xalqlara həm dünya ilə ayaqlaşmaq həm də öz milli kimliklərini qoruyub saxlamaq və milli mənəvi dəyərlərini normal yaşamaq şansı verir.

Hər bir iperatorluqda bir mərkəzi güc olduğu kimi, bu imperatorluqda da demokratik olmasına baxmayaraq rus mərkəziyyəti əsas götürülmüşdür. A.Duqin bunu “dövlətlər öz milli kimliklərini qorumaq və inkişaf etdirmək istəyirlərsə Rusiyaya sadiqliklərini sübut etməlidirlər” deyərək izah edir. Duqin yaranacaq yeni Avroasiya Birliyinin “Pax Americana” qarşı olacaq “Pax-Eurasiatica” mədəniyyəti formalaşdıracağını söyləyir. Nəticədə, “xalqların ümumi razılığı” ilə qurulacaq bu imperatorluq geosiyasi bir blok, super dövlət şəklini alacaq. 2003-cü ildə Rusiya Federasiyası, Qazaxıstan, Belarusiya və Ukraniya arasında təşkil olunmuş “Avroasiya İqtisadi Məkanı”nı Duqin yeni yaranacaq imperatarluğun başlanğıcı və Avroasiyaya inteqrasiya  üçün qərarlı bir addım adlandırmışdır.

Mədəniyyətlər arası dialoq konsepsiyası

Sovet sisteminin çöküşü və dünyanın iki qütblülükdən tək qütblü bir sistemə keçməsindən sonra Fukuyama “tarixin sonu” tezisi ilə liberal demokratiyanın qalibiyyətini elan etdi. Bundan sonra Hantiqtonun “Mədəniyyətlər Münasqişəsi” əsərində qərb mədəniyyətinin digər mədəniyyətlərə qarşı mübarizə aparmalı olduğu tezisini ortaya qoydu. Buna qarşı olaraq yeni-avroasiyaçılar dünyada sadəcə bir (qərb) mədəniyyətin hakim olması tezisinə qarşı post-modernist bir aspektdə “mədəni püluralizm” tezisini ortaya atdılar. Bu tezis demokratik imperatorluq çərçivəsində mədəniyyətçi imperatorluğun təşkilini əsas götürürdü. Bütün xalqlar öz milli mənəvi dəyərlərini siyasi hakimiyyətin necə olmasından asılı olmayaraq rahat və maneəsiz yaşaya bilməli idi.

Neo-Avroasiyaçı nəzəriyyəçilər yaranacaq yeni impertarluqda mənəvi dəyərlər kimi İslam və Ortodoks xristianlığını əsas götürürlər. Belə ki, bu geosiyasi məkanda yaşayan əksər xalqların dini ilə əlaqədardır. Avroasiyaçılara görə həm müsəlmanlığa həm də ortodok xristianlığına aid olan əsas ortaq dəyərlər tək tanrıçılıq qədər anlayışıdır. Belə ki, bununla yeni imperatorluq dünyəviliyə qarşı bir sistem formalaşdırmış olacaq və təktanrıcılıq anlayışı sistemi teokratik vəziyyətə gətirəcək. Bundan başqa avroasiyaçılar yaranacaq impertorluğa dini bir qədərcilik anlayışı ilə baxaraq “Avrasiya imperatorluğunun qurulması əvvəcədən ilahi olaraq qərarlaşdırılmışdır” deyirlər və bu iki nöqtə Neo-Avroasiyaçılıqda ən çox tənqid olunanan məsələlərdir.

Yeni iqtisadi model – üçüncü yol

Neo-Avroasiyaçılar yaradacaqları birlik (federasiya) içərisində hansı iqtisadi modeli tətbiq edəcəkləri haqda da fərqlilik görsətmişlər. Onlar qərbin təklif etdiyi liberal – azad iqtisadiyyat anlayışını rədd edir, bununu əksi olan marksist iqtisadi sistemində əksinə çıxırlar. Bu hər iki sistemdən fərqli bir sistem olan üçüncü yol adlandırdıqları yeni bir yol təklif edirlər. Bu yeni iqtisadi modelə görə, iqtisadiyyat mənəvi dəyərlər üzərində qurulacaq sivilizasiyaya uyğun şəkilləndiriləcəkdir. Beləki, birliyə daxil olan dövlətlər arasında gömrük birliyi yaradılacaq, bundan başqa Avroasiya imperatorluğu daxilində mərkəzi bir maliyyə, nəqliyyat, eneri, informasiya, istehsal sistemi yaradılacaq. Daha sonra kiçik və orta sahibkarlığa azad inkişaf üçün icazə veriləcək. Qarışıq bir sistem olan Avroasiya İqtisadi Sistemi bazar iqtisadi anlayışının sosyal və milli – mənəvi dəyərlərin sintezi şəklində formalaşdırılacaq. Rusiyada Vladimir Putinin bəzi stratejik sahələrdə milliləşdirmə (dövlətləşdirmə) siyasəti həyata keçirməsi də onun yumşaq Avroasiyaçı iqtisadi tədbirlər gördüyünü görsədir.

Yeni Avroasiyaçılıq Rusiyanın xarici siyasət strategiyası kimi

Avroasiyaçılıqdan Rusiya ən çox xarici siyasətində istifadə etməyə çalışır. Belə ki, Rusiya həm keçmiş gücünü yenidən əldə etmək, həm də post-sovet məkanında öz nüfuzunu qoruyub saxlamaq üçün Avroasiya ideyalarından məharətlə istifadə edir. Belə ki, Rusiya Yaxın Qonşuluq Siyasəti (Near Neighboard Policy) çərçivəsində post-sovet ölkələri ilə daha yaxın münasibətlər qurmağa çalışır. Bundan başqa bu ölkələrdə mühafizəkar qüvvələrin hakimiyyətdə qalması üçün əlindən gələni edir. Bu ölkələrdə milli-mənəvi dəyərlərin qorunması siyasəti, Rusiyanın həmin xalqların liberallaşması və modernləşməsi nəticəsində əlindən çıxacağı qorxusunun nəticəsidir. Buna görədə həmin ölkələrin Avroasiya Birliyinə daxil olması üçün həmin cəmiyyətlərdə milli dəyərlərin əhəmiyyətli olması lazımdır. Rusiya xarici siyasətdə bu cəmiyyətlərdən həm də özünü müdafiə bloku kimi istifadə edir.

Əgər klassik Avroasiyaçılara görə rəqib bütün qərb dünyası idisə, neo-Avroasiyaçı konsepsiyada bu sadəcə ABŞ və İngiltərə ilə məhdudlaşır. Buna görədə Rusiya öz rəqiblərinə qarşı müxtəlif regionlarda özünə siyasi və iqtisadi dayaq nöqtələri formalaşdırmalıdır. Avropa daxilində Neo-Avroasiyaçı konsepsiyaya görə Almaniya Rusiyanın ən yaxın müttəfiqi ola bilmə potensialındadır. Moska-Berlin münasibətlərinin qurulması həm Berlini enerji qaynaqları ilə təmin edəcək, həm də Moskva üçün Avropada siyasi dayaqla yanaşı texnologiya və sənayedə yüksək inkişaf potensialı gətirəcək.

Şərqə qarşı münasibətdə isə Rusiya iki böyük ölkədən Çin və Yaponiyadan birini müttəfiq kimi seçməlidir. Çin iqtisadi olaraq demək olar ki Amerika kapitalına çevrildiyi üçün müttəfiqlik mümkün deyil. Yaponiya isə konservativliyinə və milli-mənəvi dəyərlərinə sadiqliyinə görə Rusiyaya yaxın bir ölkədir. Buna görə Moskva-Tokio münasibətləri daha effektli bir yoldur. Bundan başqa Rusiya Çin daxilində müəyyən milli məsələləri qaldırıb onu da gücdən salmalıdır ki, qərbin şərqdə ən böyük iqtisadi gücü olan Çin gələcək üçün Rusiyaya böyük təhlükə yarada bilməsin.

Ortaq düşmən olan ABŞ-a qarşı birləşmə siyasəti apararaq Rusiya Avraoasiya Birliyinin cənub qütbündə İranı özünə ən böyük müttəfiq kimi görür. Həm konservativ bir qruluşa malik olduğu üçün, həm də Rusiyanın isti dənizlərə çıxışını təmin etmək məqsədilə İrandan yaxşı müttəfiq yəqin ki yoxdur.

Neo-Avroasiyaçılar islam aləmində İrandan başqa daha bir ciddi müttəfiqə ehtiyac duyulduğunu qeyd edir. Elə buna görədə İslam dünyasını şərti olaraq dörd hissəyə bölür. Bunlar ikisi Avroatlantik məkanın təsiri altında qalan dünyəvi-liberal xarakterli türk islamı və əxlaqi dəyərlərdən məhrum, bazar iqtisadiyatı sisteminə tam inteqrasiya olunmuş Səudi köklü vəhabilikdir. Digər iki tərəf isə Amerika və qərbə qarşı olan Avroasiyaçılığa yaxın olan Şiəlik və Pan-Ərəb islamıdır. Təbii ki, İslam aləmində rusiya bunu diqqətə almalı və dayaq nöqtələri üçün sonuncu iki qrupla əlaqələrini möhkəmləndirməlidir.

NƏTİCƏ

Klassik forması ilə Rusiya milli-mənəvi dəyərləri və milli kimliyinin məhv olacağı narahatçılığı ilə qarşımıza çıxan Avroasiyaçılıq bir başa qərb dəyərləri olan demokratiya, dünyəvilik, liberalizm, fərdiyətçiliyə qarşı yönəlmişdi. İlk prinsipləri mühafizəkarlıq, ortodoks xristinalığı üzərində köklənən bu ideologiya sistematik olaraq qloballaşma anlayışına qarşı bir ideya sistemi idi. Daha sonra Sovet Rusiyasının qurulması, Avroasiyaçıların passivliyi ilə nisbi olaraq unudulan bu ideyalar sistemi, yenidən Rusiya Federasiyası tərkibində mühafizəkar qüvvələr tərəfindən gündəmə gətirildi və daha sonra daxili və xarici siyasət kosepsiyasına çevrildi. Bu Neo-Avroasiyaçılıq öz klassiklərindən fərqli olaraq post-modernist bir mövqe ilə özünü dünyaya təqdim etdi. Belə ki, əgər klassiklər özlərini modernizmə və qloballaşmaya qarşı bir mövqedə görürdülərsə yeni Avroasiyaçılar əksinə qloballaşmaya qarşı deyil, qloballaşan dünyanın içərisində yeni reinteqrasiya məkanı formalaşdırmağa çalışdıqlarını iddia edirdilər. Amma yenədə bir çox nəzəriyyəçilər Rusiyanın bu cəhdini köhnə imperatorluğun qaytarılması kimi şərh edir və Yeni Avroasiyaçıları anti-qlobalist mövqe tutduqları ilə iddiham edirlər.

Xəyyam NAMAZOV (Qafqaz Universiteti, Siyasi Elmlər ixtisası)

İstinad:

  1. Dr. Nazim Cefersoy, Rusyada (yeni) Avrasiyacılık akımı, 28 Aralık, 2005 (http://www.turksam.org/tr/a700.html)
  2. Eşref  Yalınkılıçlı, Tarihin Coğrafya Ekseni: Yeni Avrasyacılık mı? Yeni Avrusyacılık mı?, (Aleksandr Dugin, Rus Jeopolitigi: Avrasyacı Yaklasım) Küre Yayınları, İstanbul, 2003, səh 391
  3. “Avrasyacılık İdeolojisinin kısaca açıklanması”, Evrazia.info, (http://evrazia.info/modules.php?name=news&file=print&sid=1990)
  4. Ahmet Hacaloğlu, Avrasyacilik ve Rus Jeopolitiği, 27.07.2009, (http://www.karalahana.com/kafkasya-politika-strateji/avrasyacilik-ve-rus-jeopolitigi.htm)
  5. Neziha Musaoğlu, Avrasyacılığın Rus Ve Türk (Kazak) Versiyonları ile Türkiye’de Avrasyacılığın Jeopolitik Ortak Paydası: “Türk Dünyasi”, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 1 Haziran 2008, Seh 59-86
  6. Muhittin Tolga Özsağlam, Geçmişten Günümüze Avrasyacılık, Kıbrıs Yazıları Dergisi, Seh 114-122
  7. Prof, Phd, Mark Bassin, Classical Eurasianism And The Geopolitics Of Russian Identity, University College London, Department Of Geography Press.
  8. Esra Akgül, Russian Foreign Policy And The Discourse Of Eurasianism Rhetoric Versus Reality, Thesis Submitted To The Graduate School Of Social Sciences Of Middle East Technical University, November 2005.
  9. David Kerr, The New Eurasianism: The Rise Of Geopolitics In Russia’s Foreign Policy, Europe-Asia Studies, Vol. 47, No. 6, 1995, 977-988
  10. Sergei Chaikovskii, Eurasian Identity: Psychology Of Cultural Differences, The 2nd International Conference Of The Hk Russia, Eurasia Research Project, Hanyang University, Korea

* Esra Akgül, Russian Foreign Policy And The Discourse Of Eurasianism Rhetoric Versus Reality, Thesis Submitted To The Graduate School Of Social Sciences Of Middle East Technical University, November 2005. (səh 10)

** Esra Akgül (səh 11)

322 Responses to Qloballaşmaya qarşı Rusiya Avroasiyaçılığı

  1. Pingback: Free viagra samples

  2. Pingback: cialis coupon cvs

  3. Pingback: doctor7online.com

  4. Pingback: vagragenericaar.org

  5. Pingback: prices of cialis

  6. Pingback: generic albuterol inhaler

  7. Pingback: cialis for sale

  8. Pingback: Viagra best buy

  9. Pingback: best online pharmacy cialis

  10. Pingback: cheap generic viagra online

  11. Pingback: Viagra overnight shipping

  12. Pingback: ciproxin 500 mg

  13. Pingback: otc cialis

  14. Pingback: cialis without a doctor prescription

  15. Pingback: cialis without a prescription

  16. Pingback: cialis on line

  17. Pingback: when will generic cialis be available

  18. Pingback: revatio vs viagra

  19. Pingback: walmart tylenol 500 mg

  20. Pingback: viagra generic

  21. Pingback: viagra generic

  22. Pingback: cheap viagra

  23. Pingback: ed medication

  24. Pingback: pills for ed

  25. Pingback: cheap ed pills

  26. Pingback: hydroxychloroquine antiviral

  27. Pingback: cvs pharmacy

  28. Pingback: cialis generic

  29. Pingback: levitra 10mg

  30. Pingback: online levitra

  31. Pingback: viagra price

  32. Pingback: free slots online

  33. Pingback: wind creek casino online games

  34. Pingback: viagra samples

  35. Pingback: slots online

  36. Pingback: slot machines

  37. Pingback: brand viagra over the net

  38. Pingback: cash loans

  39. Pingback: careprost buy online usa

  40. Pingback: pay day loans

  41. Pingback: quick cash loans

  42. Pingback: viagra pills

  43. Pingback: cheap geneirc viagra

  44. Pingback: wind creek casino online play

  45. Pingback: real money online casino

  46. Pingback: buy cialis

  47. Pingback: online casinos us players no download

  48. Pingback: top ten u s online casinos

  49. Pingback: big fish casino online

  50. Pingback: new cialis

  51. Pingback: cialis to buy

  52. Pingback: generic cialis

  53. Pingback: cheapest 100mg viagra delivered overnight

  54. Pingback: generic cialis

  55. Pingback: buy chloroquine phosphate

  56. Pingback: casino slots

  57. Pingback: online casino

  58. Pingback: casino games win real money

  59. Pingback: real online casino

  60. Pingback: sildenafil online

  61. Pingback: viagra for sale

  62. Pingback: sildenafil viagra

  63. Pingback: generic cialis online

  64. Pingback: real money casino online

  65. Pingback: cialis no prescription

  66. Pingback: Viagra 150mg cheap

  67. Pingback: Viagra 50mg usa

  68. Pingback: order Viagra 120 mg

  69. Pingback: cost of Viagra 130 mg

  70. Pingback: order Viagra 130 mg

  71. Pingback: Cialis 40mg pharmacy

  72. Pingback: Cialis 40mg tablets

  73. Pingback: Cialis 20mg nz

  74. Pingback: Cialis 40mg price

  75. Pingback: buy Cialis 60 mg

  76. Pingback: order Cialis 40 mg

  77. Pingback: Cialis 10mg online pharmacy

  78. Pingback: Cialis 80 mg tablet

  79. Pingback: Cialis 20 mg coupon

  80. Pingback: sildenafil 120 mg purchase

  81. Pingback: tadalafil 60 mg nz

  82. Pingback: levitra 40 mg canada

  83. Pingback: lasix 100mg uk

  84. Pingback: furosemide 100mg no prescription

  85. Pingback: how to buy propecia 1mg

  86. Pingback: cost of lexapro 20 mg

  87. Pingback: arimidex 1 mg australia

  88. Pingback: cheapest tamoxifen 10 mg

  89. Pingback: ashwagandha 60caps uk

  90. Pingback: where can i buy atarax 10mg

  91. Pingback: augmentin 500/125mg price

  92. Pingback: order avapro 150mg

  93. Pingback: avodart 0,5mg for sale

  94. Pingback: baclofen 10mg australia

  95. Pingback: bactrim 400/80 mg coupon

  96. Pingback: benicar 20mg online pharmacy

  97. Pingback: cost of Biaxin 250 mg

  98. Pingback: Premarin 0,3 mg cost

  99. Pingback: buspar 5mg generic

  100. Pingback: calcium carbonate 500mg no prescription

  101. Pingback: cardizem 30mg online

  102. Pingback: casodex 50 mg without prescription

  103. Pingback: cheapest catapres

  104. Pingback: ceclor online

  105. Pingback: buy ceftin

  106. Pingback: celebrex medication

  107. Pingback: cheapest celexa 20 mg

  108. Pingback: cephalexin 500 mg united states

  109. Pingback: cipro united kingdom

  110. Pingback: claritin usa

  111. Pingback: best real casino online

  112. Pingback: casino games

  113. Pingback: slot games

  114. Pingback: best online casino

  115. Pingback: online slots

  116. Pingback: online casino real money

  117. Pingback: casino real money

  118. Pingback: casinos

  119. Pingback: real online casino

  120. Pingback: san manuel casino online

  121. Pingback: car insurance specialists

  122. Pingback: aarp car insurance

  123. Pingback: car insurance quotes cost by state

  124. Pingback: geico car insurance quotes official site

  125. Pingback: best car insurance

  126. Pingback: car insurance cheap

  127. Pingback: direct general car insurance quotes

  128. Pingback: infinity car insurance quotes company

  129. Pingback: car insurance online now

  130. Pingback: nationwide insurance

  131. Pingback: personal loans with bad credit

  132. Pingback: best payday loans online

  133. Pingback: best payday loans

  134. Pingback: installment loans mesa az

  135. Pingback: texas quick loans

  136. Pingback: viagra online reviews

  137. Pingback: cash bad credit loans

  138. Pingback: easy payday loans

  139. Pingback: short term personal loans

  140. Pingback: dosage of cbd oil for chronic pain

  141. Pingback: buddy group cbd oil mod

  142. Pingback: pure cbd oil for pain relief

  143. Pingback: buy viagra cheap online uk

  144. Pingback: online viagra soft

  145. Pingback: cbd oil for sale vape

  146. Pingback: cbd oil for sale in georgia

  147. Pingback: cbd oil wholesale

  148. Pingback: us online pharmacy viagra

  149. Pingback: sildenafil mexico pharmacy

  150. Pingback: cbd oil amazon

  151. Pingback: how long does it take for cbd oil to work

  152. Pingback: Cost of viagra

  153. Pingback: cbd cannabis oil for pain

  154. Pingback: money cannot buy happiness essay

  155. Pingback: cheap viagra in australia

  156. Pingback: essay writing service australia

  157. Pingback: assignment operators

  158. Pingback: writing essays services

  159. Pingback: my homework now

  160. Pingback: trusted essay writing service

  161. Pingback: best essay writing service uk

  162. Pingback: viagra website

  163. Pingback: the best essay writing service

  164. Pingback: federalist paper writers

  165. Pingback: buy custom essays

  166. Pingback: cleocin 300mg without a prescription

  167. Pingback: where can i get over the counter viagra

  168. Pingback: clomid canada

  169. Pingback: clonidine 0,1 mg no prescription

  170. Pingback: Viagra brand

  171. Pingback: cheapest clozaril

  172. Pingback: how to buy colchicine

  173. Pingback: symbicort inhaler united kingdom

  174. Pingback: Order viagra online

  175. Pingback: how to buy combivent

  176. Pingback: coreg pharmacy

  177. Pingback: cialis online

  178. Pingback: where to buy compazine

  179. Pingback: coumadin without a prescription

  180. Pingback: cozaar nz

  181. Pingback: order custom essay

  182. Pingback: dissertation data analysis

  183. Pingback: crestor for sale

  184. Pingback: best essay helper

  185. Pingback: essay writing services us

  186. Pingback: cymbalta tablets

  187. Pingback: example thesis

  188. Pingback: write my papers discount code

  189. Pingback: dapsone 1000caps tablet

  190. Pingback: buy a research paper for college

  191. Pingback: thesis statistics help

  192. Pingback: ddavp 10 mcg otc

  193. Pingback: where can i buy depakote

  194. Pingback: diamox tablets

  195. Pingback: Viagra original pfizer order

  196. Pingback: differin price

  197. Pingback: diltiazem coupon

  198. Pingback: order doxycycline 100mg

  199. Pingback: dramamine cheap

  200. Pingback: elavil coupon

  201. Pingback: erythromycin medication

  202. Pingback: how to buy etodolac

  203. Pingback: flomax tablets

  204. Pingback: order flonase nasal spray 50 mcg

  205. Pingback: garcinia cambogia 100caps cost

  206. Pingback: cost of geodon 40mg

  207. Pingback: hyzaar 12,5 mg without a prescription

  208. Pingback: imdur 30mg for sale

  209. Pingback: imitrex price

  210. Pingback: imodium without a doctor prescription

  211. Pingback: anonymous

  212. Pingback: imuran nz

  213. Pingback: indocin without a prescription

  214. Pingback: cost of levaquin 750 mg

  215. Pingback: lopid prices

  216. Pingback: lopressor 100mg tablets

  217. Pingback: luvox 50 mg united states

  218. Pingback: macrobid 50 mg coupon

  219. Pingback: meclizine 25mg coupon

  220. Pingback: how to purchase mestinon

  221. Pingback: micardis uk

  222. Pingback: mobic 7,5 mg usa

  223. Pingback: order motrin 400mg

  224. Pingback: cost of nortriptyline 25mg

  225. Pingback: phenergan without a prescription

  226. Pingback: plaquenil nz

  227. Pingback: how to purchase prednisolone

  228. Pingback: prevacid australia

  229. Pingback: where can i buy prilosec

  230. Pingback: proair inhaler 100 mcg prices

  231. Pingback: cheap procardia 30mg

  232. Pingback: proscar online

  233. Pingback: protonix 20 mg medication

  234. Pingback: provigil otc

  235. Pingback: pulmicort 100mcg medication

  236. Pingback: pyridium without prescription

  237. Pingback: reglan nz

  238. Pingback: remeron cost

  239. Pingback: retin-a cream 0.05% without a prescription

  240. Pingback: revatio 20mg cost

  241. Pingback: risperdal 2mg otc

  242. Pingback: robaxin prices

  243. Pingback: rogaine no prescription

  244. Pingback: buy seroquel

  245. Pingback: singulair australia

  246. Pingback: skelaxin no prescription

  247. Pingback: where to buy spiriva

  248. Pingback: tenormin 100 mg pharmacy

  249. Pingback: buy thorazine 50 mg

  250. Pingback: toprol 25 mg prices

  251. Pingback: tricor without a doctor prescription

  252. Pingback: valtrex for sale

  253. Pingback: how to buy vantin 100mg

  254. Pingback: how to purchase verapamil 120mg

  255. Pingback: voltaren 100 mg nz

  256. Pingback: wellbutrin 300mg tablet

  257. Pingback: zanaflex 2 mg no prescription

  258. Pingback: look these up

  259. Pingback: where to buy zocor 10 mg

  260. Pingback: zovirax online pharmacy

  261. Pingback: zyloprim purchase

  262. Pingback: zyprexa 15mg without a prescription

  263. Pingback: zyvox 600mg cost

  264. Pingback: sildenafil coupon

  265. Pingback: tadalafil 80 mg pills

  266. Pingback: cheap furosemide 40 mg

  267. Pingback: where to buy escitalopram 5 mg

  268. Pingback: aripiprazole 20 mg pills

  269. Pingback: pioglitazone 15 mg for sale

  270. Pingback: spironolactone 25mg online

  271. Pingback: how to purchase fexofenadine

  272. Pingback: glimepiride 1 mg cost

  273. Pingback: meclizine otc

  274. Pingback: leflunomide tablet

  275. Pingback: atomoxetine tablet

  276. Pingback: where can i buy donepezil 5 mg

  277. Pingback: anastrozole for sale

  278. Pingback: irbesartan 300mg over the counter

  279. Pingback: dutasteride without prescription

  280. Pingback: olmesartan 20 mg otc

  281. Pingback: cheap buspirone 5mg

  282. Pingback: clonidinemg canada

  283. Pingback: how to purchase cefuroxime 125 mg

  284. Pingback: cialis extra

  285. Pingback: citalopram medication

  286. Pingback: do i need prescription for cialis in usa

  287. Pingback: cephalexin 500 mg coupon

  288. Pingback: ciprofloxacin 750 mg australia

  289. Pingback: clindamycin purchase

  290. Pingback: clozapine without a doctor prescription

  291. Pingback: order prochlorperazine

  292. Pingback: cheap carvedilol

  293. Pingback: warfarin usa

  294. Pingback: order rosuvastatin

  295. Pingback: desmopressin 10 mcg tablets

  296. Pingback: divalproex 125 mg united states

  297. Pingback: tolterodine no prescription

  298. Pingback: acetazolamide 250mg nz

  299. Pingback: fluconazole 100 mg medication

  300. Pingback: phenytoin 100mg without prescription

  301. Pingback: how to buy oxybutynin 2.5 mg

  302. Pingback: doxycycline 100 mg without a doctor prescription

  303. Pingback: bisacodyl 5mg purchase

  304. Pingback: venlafaxine 75mg no prescription

  305. Pingback: amitriptyline cheap

  306. Pingback: nqsprfja

  307. Pingback: tamsulosinmg coupon

  308. Pingback: how long does viagra last for females

  309. Pingback: alendronate 35mg cheap

  310. Pingback: sildenafil waar kopen

  311. Pingback: ivermectin horse medicine how to measure by the pound

  312. Pingback: how to buy nitrofurantoin

  313. Pingback: glipizide no prescription

  314. Pingback: hydrochlorothiazide canada

  315. Pingback: isosorbide canada

  316. Pingback: cost of sumatriptan

  317. Pingback: cialis 20 mg 4 comprimidos

  318. Pingback: loperamide 2mg coupon

  319. Pingback: where to buy propranolol 10 mg

  320. Pingback: where to buy lamotrigine 50 mg

  321. Pingback: cheap terbinafine 250mg

  322. Pingback: digoxinmg united kingdom