İşləməyən – investordur…

Toğrul Vəliyev

Müxtəlif şirkətlərin və firmaların reklam aksiyaları əhalinin əksəriyyətində daima maraq cəlb edir. Axır vaxtlar isə, Azərbaycan dilinin təmizliyinə görə cavab verən orqanların da marağını cəlb etməyə başlayıblar. Amma bu tipli reklamlar çox maraqlı alınırlar. Bu yaxınlarda şirkətlərdən biri öz reklam aksiyasında maraqlı bir söz birləşməsi istifadə etdi – işləməyən investordur. Reklam aksiyası olmağına baxmayaraq, tamamilə reallığı əks etdirir.

Belə ki, məşğulluq bazarı sahəsində bir neçə ekspert bu yaxınlarda elan etmişdilər ki, Azərbaycanda işləməyən əhalinin sayı bir milyonu ötüb keçib. Eyni zamanda SOCAR ixtisara salınmış işçilərlə bağlı proqram başlamaq niyyəti ilə çıxış edib.

Bu zaman elə alınır ki, bizim hökumət də şirkətin verdiyi sloqandan istifadə edir. Buna sübut kimi Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondu tərəfindən verilən «Doing Business-2013» reytinqi ola bilər.

Beləliklə, bu reytinqdə 185 ölkə arasında islahatların keyfiyyəti və kəmiyyətinə görə, Azərbaycan 66-cı yerdən 67-ci yerə düşüb. Əslinə baxsaq, azalma elə də böyük deyil, çünki MDB ölkələrinə nisbətən biz hələ də yuxarıdayıq. Ən maraqlısı isə reytinqin tərkib hissələrinə görə Azərbaycanın yerləşməsidir. Ümumiyyətlə reytinqin ölçülmə faktorların sayı 10-dur və hər birində yerləşmə müxtəlifdir.

Vacib məsələ ondadır ki, bizim hökumətimiz tərəfindən əsas kimi götürülmüş strategiya – sərmayələrin təşviq edilməsi və digərlərinə görə biz birinci yerlərdən birini tuturuq. Burada biz investorlara kömək niyyətini görə bilərik. Əlbəttə ki, iqtisadiyyatın imkanları bir milyondan çox insanın məşğul etməyə imkan vermir və buna görə hər birini investor və ya sərmayəçi etməyin təşviq edilməsi vacibdir. Bunun səbəbləri isə məlumdur, Azərbaycan indi kiçik bir ölkədir, 20% ərazisi işğal altındadır və bundan başqa hələ 1 milyona yaxın qaçqın və məcburi köçkün yaşayır. Bununla bağlı işsizləri iş ilə təmin etməyi işsizlərin boynuna qoymaq – ən asan yoldur.

Bu sahədə Azərbaycan çox böyük iş görüb. Belə ki, müəssisələrin qeydiyyatı sahəsində biz 185 ölkə arasında 18-ci yerdəyik. Mülkiyyətin qeydiyyatına görə isə biz hətta Böyük Britaniya, Yeni Zelandiyanın səviyyəsinə çatmışıq və 9-cu yeri tuturuq. Məlum oldu ki, bizdə təkcə qiymətlər eyni deyil, həmçinin özəl mülkiyyətin qeydiyyat səviyyəsi də eynidir.

Sərmayə edənlərin hüquqlarını müdafiə sahəsində isə Azərbaycan çoxlu keçmiş sovet ölkələrini qabaqlayaraq 25-ci yeri tutdu. Həmçinin müqavilələrin icra edilməsinə görə eyni yerdəyik. Real iqtisadiyyat ilə bağlı sahələr isə bizdə çox zəifdir. Məsələn, beynəlxalq ticarətə görə biz 169-cu, elektrik təchizatına görə isə 175 və s. yerlərdəyik.

Beləliklə, əgər hər hansı işçi Azərbaycanda işini itirərsə, o zaman o, hər hansı problemlə üzülüşməyərək investor ola bilər. Eyni zamanda, investor olaraq hansı vəsaitlərdən istifadə edəcəksə bunu hökumət açıqlamır.

Həmçinin  başqa bir sual yaranır. Təxmin edək ki, hər bir işsiz investor oldu, amma hansı sahəyə sərmayələrini qoymalıdır? Vəsait tapdı, amma hardan gəlir çıxara bilər? Bununla bağlı problemlər yaranır. Yuxarıda göstərdiyimiz kimi, beynəlxalq ticarətdə Azərbaycan aşağı yerlərdən birindədir. Dövlət Statistika Komitəsinin elanına görə isə, ümumiyyətlə bütün ticarətin 91,1%-ini neft təşkil edir. Bildiyimizə görə, neft sahəsinə sıravi fiziki və ya hüquqi şəxs sərmayə edə bilməz, çünki bu sahə dövlətə məxsusdur. Eyni vəziyyət həm qazın çıxarılmasındadır, həm qızılda və s. Bəs hansı sahə qalır ki?

Sərmayə edənlər üçün artıq yarım milyon insanın işlədiyi pərakəndə satış və tikinti sahəsi qalır. Amma yuxarıda verilmiş reytinqə görə tikinti sahəsi ən korrupsiyaya məruz qalan sahələrdən biridir. Yəni bu sahəyə istək olsa da, pul qoymaq müşkül məsələdir. Kənd təsərrüfatında hələ də fermer iqtisadiyyatı inkişaf etməyib.

Belə bir halda yerli investorlar öz pullarını xaricə ixrac edirlər. Rəsmi məlumatlara görə, son 10 il ərzindən Rusiya iqtisadiyyatına 563 milyon dollar ixrac edilib. Rusiyadan Azərbaycana isə 366 milyon dollar. Təsəvvür etsək ki, 366 milyona Azərbaycanın bir neçə sahəsi tamamilə Rusiya iş adamlarına məxsusdur (spirtli içkilərin və şirələrin istehsalı, mehmanxanalar, maşın biznesi, banklar və s.), 563 milyon dolların effekti haqqında bizdə sadəcə mülahizələr yarana bilər. Başqa ölkələrə ixrac edilmiş kapital haqqında isə heç danışmaq da lazım gəlmir…

Əmək Nazirliyi isə, il ərzində əmək birjaları vasitəsilə 38 min işsizdən 2 mininin iş ilə təmin olunduğu haqqında elan verib…

mm

Hər yayımda təqdim olunan mövzu başlıqlarında müəllifi olduğunuz və ya tərcümə etdiyiniz məqalələri bizim veb-səhifəmizdə yayımlıya bilərsiniz.

Sosial Media da Paylaşaq