İnsan Hüquqları. Qaranlıqla işıq arasında

Xəyyam NAMAZOV (Qafqaz Universiteti)

Əgər bu gün müxtəlif dövlətlərin konstitusiyalarını və bir çox beynəlxaq sənədləri açıb baxsaq, digər bütün prinsiplərin ona görə dəyərləndirildiyi bir meyarla rastlaşacayıq – insan hüquqları.

Bəs nəyə görə ən əsas meyar? Görünür, tarix boyu qaranlıqla işıq arasında var-gəl edən insanlıq haqqlarının yoxluğunda, daha dəqiq desək, insan haqqları və ona aid qaydaların tanınmadığı bir dövrdə çox bəlalar görüb ki, bu gün haqq anlayışını ən əsas meyar kimi qəbul edir və ona ən yüksək dəyəri verir.

İnsanlıq insanın insana zülm etdiyi, insanın əşyadan fərqi olmadığı, qul kimi alınıb satıldığı, əyləncə üçün öldürüldüyü bir dövr yaşadı. Səmavi dinlərdə cahiliyyə və qaranlıq dövrü kimi təsvir edilən bu dövr,  müxtəlif zamanlarda müxtəlif mədəniyyətlərə ilahi dinlərin gəlişi ilə işıqlandı. Yahudilikdə Hz Musa, Xristianlıqda Hz İsa və İslamiyyətdə Hz Məhəmmədin gəlişi həmin mədəniyyətlər üçün bir inkişaf və zülümdən qurtulma rolunu oynadı. Artıq insalar Tövrat, İncil və Quranda yazılan kimi, insana fərq qoymadan dəyər verəcək, zülm etməyəcək və daha xoşbəxt yaşayacaqdı.

Qaranlığın üzərinə işıq və aydınlanma kimi gələn din, görünür, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirə bilmədi. İnsanın öz mənfəətinə görə dindən suistifadə etməsi, dini aydınlanma vasitəsindən çıxarıb bir zülm maşınına çevirdi. Bununla insana zülm verən yeni bir sinif formalaşdı – ruhanilər. Sxolastika, irrasionalizm, doqmatizm kimi ideya sistemləri ilə insanların inancından suistifadə edən din “sadəcə inan və əməl et! Sən tanrı deyilsən ki nə etməli olduğunu düşünəsən və qərar verəsən” deyərək insanları kölə şəklinə çevirdi. Bəs insanaların yerinə kim qərar verəcəkdi? Təbii ki də Tanrının yerdəki nümayəndələri olan ruhanilər. Və bu qərarlara qarşı çıxan hər bir kəs öz yaradıcısına qarşı çıxmış olacaq və cəzalandırılacaqdı. Tarixdən bizə tanış olan inkivizasiya məhkəmələri, müxtəlif cür cəzalar, yandırılma, diri-diri basdırılma, daşqalaq olunma və başqa zülm növləri ilə din özünü bir qaranlığa çevirdi.

Sadəcə hissləri ilə hərəkət edən, inancından suistifadə edilərək istismar edilən insanlıq üçün yeni bir işıq, yeni bir aydınlama lazım idi. Bu tarixə İntibah dövrü kimi düşən və onun ardınca gələn maarifçilik hərəkatı, liberalizm, sosializm, ateizm, deizm, aqnostikizm, humanizm, pozitivizm, emprizim kimi ideyalar sistemi oldu. Dinin zülmünə qarşı yaranmış bu ideyalar insana yeni bir xoşbəxtlik açarı olan ağılı verdi. Artıq insan öz xoşbəxtliyini özü axtaracaqdı. Ruhanilərin dediyi kimi o sadəcə “əməl edən” birisi deyil həm də düşünən və özü qərar verən yəni ağlından istifadə edən birisi olacaqdı.

Ağılın hisslər zincirini qırması, öz azadlığını elan etməsi, onu yeni bir yola xoşbəxtlik axtarışına sövq etdi. Elə bunun nəticəsidir ki, insanlığa “əsl xoşbəxtliyi” vəd edən ideologiyalar yaranmağa başladı. Hər ideologiya özü ilə birlikdə insan hüquqlarında yeni bir inkişaf mərhələsi idi. Belə ki, liberlizmin gəlişi fundamental hüquqların, sosializm isə özlüyündə sosial, iqtisadi və mədəni hüquqların inkişafına səbəb oldu. Amma ağılın nəticəsi olan bu ideologiyalar da bir biri üzərində və dünya üzərində hakimiyyət iddiası ilə yeni bir zülmətə – Birinci və İkinci Dünya Müharibəsinə səbəb oldu.

İki Dünya Müharibəsindən sonra insanlıq artıq yeni bir mərhələdədir. Dünyada sürətlə yayılmaqda olan demokratiya və insan haqqları ideyası insana verilən dəyəri daha da artırır. Yəqin ki bu zülmətdən sonrakı günəşin şüalarıdır. Bəs indi biz haradayıq? Tarixin hansı səhnəsini yaşayırıq? Bunu demək çox çətin olardı. Amma buna baxmayaraq dəqiq olan bir şey var ki, biz qaranlıqla işıq arasında hər hansı bir yerdəyik. Hansı tərəfə getdiyimizi isə gələcək nəsillər müəyyənləşdirəcək.

Xəyyam NAMAZOV (Qafqaz Universiteti)

193 Responses to İnsan Hüquqları. Qaranlıqla işıq arasında

  1. Pingback: Buy viagra australia

  2. Pingback: cialis for sale

  3. Pingback: vagragenericaar.org

  4. Pingback: generic albuterol inhaler for sale

  5. Pingback: cipro

  6. Pingback: buy cheap viagra on line

  7. Pingback: cialis coupon cvs

  8. Pingback: ceallas

  9. Pingback: buy naltrexone

  10. Pingback: viagra generic

  11. Pingback: over the counter erectile dysfunction pills

  12. Pingback: best erection pills

  13. Pingback: can you buy chloroquine over the counter

  14. Pingback: non prescription ed pills

  15. Pingback: hydroxychloroquine cost

  16. Pingback: cvs pharmacy

  17. Pingback: best online pharmacy

  18. Pingback: Buy cialis

  19. Pingback: generic cialis online

  20. Pingback: order vardenafil

  21. Pingback: levitra pill

  22. Pingback: vardenafil generic

  23. Pingback: online casino real money no deposit

  24. Pingback: generic ed pills for sale

  25. Pingback: doubleu casino online casino

  26. Pingback: buy viagra online cheap

  27. Pingback: real money online casino

  28. Pingback: online slots

  29. Pingback: discount cialis

  30. Pingback: generic viagra in canada

  31. Pingback: online loans

  32. Pingback: cialis without a doctor prescription

  33. Pingback: payday loans

  34. Pingback: loans online

  35. Pingback: viagra pills

  36. Pingback: best real money online casinos

  37. Pingback: 20 cialis

  38. Pingback: half a 100mg viagra

  39. Pingback: reagan

  40. Pingback: best casino usa

  41. Pingback: online casinos real money

  42. Pingback: moises

  43. Pingback: cialis to buy

  44. Pingback: order viagra online

  45. Pingback: 5 mg cialis

  46. Pingback: cialis internet

  47. Pingback: cialis 20

  48. Pingback: chumba casino

  49. Pingback: online casino games

  50. Pingback: golden nugget online casino

  51. Pingback: real money online casino

  52. Pingback: viagra without doctor prescription

  53. Pingback: cheapest viagra

  54. Pingback: buy cheap viagra

  55. Pingback: buy tadalafil 20mg price

  56. Pingback: canadian online pharmacy cialis

  57. Pingback: generic cialis online

  58. Pingback: canadian pharmacy cialis

  59. Pingback: casino

  60. Pingback: best real casino online

  61. Pingback: sildenafil coupon

  62. Pingback: buy cialis online without prescription

  63. Pingback: cialis brand

  64. Pingback: Viagra 120 mg tablet

  65. Pingback: Viagra 50 mg uk

  66. Pingback: Viagra 200mg without a doctor prescription

  67. Pingback: Viagra 25 mg usa

  68. Pingback: goodrx cialis

  69. Pingback: Cialis 80 mg over the counter

  70. Pingback: Cialis 40 mg generic

  71. Pingback: generic viagra

  72. Pingback: buy viagra online

  73. Pingback: sildenafil 100mg generic

  74. Pingback: buy levitra 40 mg

  75. Pingback: cheapest lasix 40mg

  76. Pingback: furosemide 40 mg united states

  77. Pingback: lexapro 10 mg pharmacy

  78. Pingback: order viagra online

  79. Pingback: buy viagra

  80. Pingback: where to buy viagra in bangkok

  81. Pingback: cialis walgreens

  82. Pingback: where to buy ashwagandha 60caps

  83. Pingback: viagra tablets price in pakistan

  84. Pingback: avodart 0,5 mg for sale

  85. Pingback: benicar 20 mg online

  86. Pingback: generic cialis overnight shipping

  87. Pingback: Biaxin 500 mg for sale

  88. Pingback: cialis australia

  89. Pingback: where to buy viagra without a prescription

  90. Pingback: how to buy casodex

  91. Pingback: catapres online pharmacy

  92. Pingback: where to buy celebrex

  93. Pingback: celexa australia

  94. Pingback: cephalexin cheap

  95. Pingback: cipro generic

  96. Pingback: claritin without a doctor prescription

  97. Pingback: win real money online casino for free

  98. Pingback: best online casino usa

  99. Pingback: online casinos real money

  100. Pingback: jackpot party casino

  101. Pingback: real casino

  102. Pingback: play for real online casino games

  103. Pingback: play casino

  104. Pingback: casino online games for real money

  105. Pingback: real online casino

  106. Pingback: casino slots

  107. Pingback: commercial car insurance quotes companies

  108. Pingback: car insurance quotes rates

  109. Pingback: geico car insurance quotes

  110. Pingback: viagra us pharmacy

  111. Pingback: united car insurance

  112. Pingback: car insurance online

  113. Pingback: online car insurance quotes instant

  114. Pingback: rental car insurance quotes

  115. Pingback: allstate insurance car

  116. Pingback: geico car insurance quotes

  117. Pingback: cheap online car insurance quotes

  118. Pingback: quick loans no credit check

  119. Pingback: payday loans in maryland

  120. Pingback: Viagra next day

  121. Pingback: easy online payday loans

  122. Pingback: viagra prescription online

  123. Pingback: installment loans ohio

  124. Pingback: online quick loans ohio

  125. Pingback: bad credit loans

  126. Pingback: payday loans ohio

  127. Pingback: online personal loans

  128. Pingback: the best cbd oil on the market

  129. Pingback: cbd oil benefits and uses

  130. Pingback: cbd oil wholesale

  131. Pingback: viagra price in delhi

  132. Pingback: sildenafil soft gel

  133. Pingback: medterra cbd oil website

  134. Pingback: cheap viagra pills usa

  135. Pingback: hemp oil vs cbd oil for pain

  136. Pingback: real viagra canada

  137. Pingback: is cbd oil legal in georgia

  138. Pingback: cbd oil for sale

  139. Pingback: female viagra nz

  140. Pingback: cbd oil for cancer

  141. Pingback: benefits of cbd oil for cancer patients

  142. Pingback: buy essay online safe

  143. Pingback: viagra paypal canada

  144. Pingback: essay writing services uk

  145. Pingback: how to buy generic viagra safely online

  146. Pingback: online homework

  147. Pingback: assignment of benefit

  148. Pingback: my essay writing

  149. Pingback: viagra tablets buy online in india

  150. Pingback: mass effect assignment

  151. Pingback: online essay

  152. Pingback: academic essay writer

  153. Pingback: write an argumentative essay

  154. Pingback: buy essays online cheap

  155. Pingback: buy cleocin 150 mg

  156. Pingback: clomid united kingdom

  157. Pingback: sildenafil 25 mg coupon

  158. Pingback: Generic viagra online

  159. Pingback: clonidine 0,1 mg pharmacy

  160. Pingback: clozaril united kingdom

  161. Pingback: colchicine online pharmacy

  162. Pingback: Order viagra us

  163. Pingback: cialis professional

  164. Pingback: symbicort inhaler pills

  165. Pingback: cheapest combivent

  166. Pingback: coreg 25mg generic

  167. Pingback: generic cialis

  168. Pingback: compazine 5mg uk

  169. Pingback: coumadin 5 mg cheap

  170. Pingback: viagra 100mg online

  171. Pingback: cozaar no prescription

  172. Pingback: crestor prices

  173. Pingback: https://customessaywriterbyz.com/

  174. Pingback: help starting an essay

  175. Pingback: how to buy cymbalta 20 mg

  176. Pingback: online essay writing service

  177. Pingback: writing a dissertation

  178. Pingback: someone to write my paper for me

  179. Pingback: writing your thesis

  180. Pingback: college research paper writers

  181. Pingback: i need help writing a thesis

  182. Pingback: ddavp uk

  183. Pingback: Buy viagra com

  184. Pingback: depakote 250mg medication

  185. Pingback: diamox online

  186. Pingback: differin united kingdom

  187. Pingback: order diltiazem 60 mg

  188. Pingback: doxycycline purchase

  189. Pingback: dramamine 50mg pharmacy

  190. Pingback: buy elavil

  191. Pingback: where can i buy erythromycin

  192. Pingback: how to buy etodolac

  193. Pingback: where can i buy flomax