Gender nədir?

Aynur ZƏRRİNTAC

Doğuluş etibarilə, bioloji cinsdən fərqli olaraq, qadın və ya kişinin sosial və mədəni cəhətdən tanınması, cəmiyyətlərin bu iki cinsi bir-birindən ayıra bilmə tərzi, onlara verdiyi ictimai rolları dərk edə bilmək üçün istifadə etdikləri bir cins məhfumu da var – Gender və ya ictimai cins.

Qadın – kişi olaraq fərdlərin cəmiyyətdə tutduqları yerlər, məsuliyyətləri, rolları yaşadıqları toplumum pxisologiyasına, həyat şəraitinə görə təyin olunur. Bunu aşağıda qruplaşdırdığımız görüşlər əsasında belə izah edə bilərik:

  1. Birinci düşüncə tərzi təbii və ya şüuraltı adlandıracağımız görüşdür. Doğuluşuna görə cinslər arası fərq insanların bioloji cinsindən qaynaqlanır və qadın-kişi adlanır. Bu zaman cəmiyyətdə iş bölgüsü aparılarkən bioloji cinsinə görə qadın və ya kişi fiziki baxımdan rollarını ağırlıq dərəcəsi əsasında alırlar. Bu şüuraltında kök salaraq formalaşan bir düşüncədir. Bu zaman fiziki gücünə görə qüvvətli sayılan kişilər əsasın evin xaricindəki işlər, zəif və zərif sayılan qadınlar isə evin daxili işlərinə məsul olurlar.
  2. İkinci düşüncə tərzi isə proqressiv və ya inkişaf edən düşüncə tərzidir. Burada insanın bioloji cinsindən asılı olmayaraq, sosial cinsi daha əsas götürülür. Müasir dövürdə texnologiyanın inkiaf etdiyi bir zamanda bioloji cinsi ikinci plana keçirən sosial cins qadın-kişi fərqliliyi etmədən fərdlərin bilik və bacarıqlarına üstünlük verir.

Britaniyalı sosioloq, feminist yazar Ann Oakley öz araşdırmalarında ictimai fikrin də əslində cinsləşməyə böyük təsir etdiyini görtərir. O, ailə və məktəb vaxtı uşaqlar arasında cinsi fərqliliklərin necə edidliyini öz araşdırdığı nümunələrdə belə izah edir: “İki cins doğulduğu andan etibarən, əvvəlcə fərqli rəngli geyimlərlə geydirilir (oğlan uşaqları göy, qız uşaqları qırmızı), daha sonra onlara fərqli oyuncaqlar alınır (oğlanlara arabalar, kiçik əsgərlər, silahlar, qızlara gəlincik), fərqli məktəbləri seçmələrinə istiqamətləndirilir (məs. Oğlanlar daha çox texniki və təbiət fənləri, qızlar isə sosial elmlər və ədəbiyyat).  Bu yetkinləşdikcə bioloji cins olaraq insana tez-tez kim olduğunu xatırladır. Ancaq bu cür nümunələr onların sosiallaşmasında və cəmiyyətdə fərd olaraq, kim olacağında heç bir rol oynamır…”

gender nədirFransız maarifçisi Jan Jak Russonun “Emile” əsərində insanın necə tərbiyə olunmasına diqqət çəkərsək, Russonun da tərbiyəyə boloji cins kimi yanaşdığını görərik.  Russo tərbiyə etdiyi insanı “Emile”nin fiziki baxımdan güclü, sakit, xaraktercə dözümlü kişi kimi formalaşması üçün müxtəlif həyat nümunələri üzərində öz metodunu izah edir. Sonradan kişinin bioloji tamamlayıcı olan qadın – Sophienin ev və məişət işlərilə məşğul olan, sakit, həlim xarakterli, yığıcıl, az danışan bir qadın kimi tərbiyə olunmasının vacibliyini qeyd edir. Russo əsərində əsas diqqəti kişi üzərində qursa da, rolların sosial paylaşımı zamanı onlar haqqında bu cür ifadə verir:

Qadın kişiyə nisbətən daha diqqətlidir. Qadın isə hamıilə danışdığı anda həm də evin içərisində baş verənləri izləyə bilir, digərlərinin də nə danışdıqlarını özlüyündə yəqinləşdirmə gücünə malikdir. Siz süfrə arxasında əyləşərkən ev sahibi kişinin qonaqlarla bərabər danışarkən, həm də yediyini görürsüz. Qadın isə süfrə arxasında hər kəsə qulluq edər. Ancaq siz onun ziyafət sonunda heç nə yemədiyini zənn edəcəksiniz. Əslində isə o da qonaqlarla bərabər yemyini yemişdir. Kişi qonaqları qarşılayarkən diqqəti salamlaşdığı insanda olur…”

1968-ci ildə amerikalı psixoanalitik Robert Stolber  özünün cinslər üzrə apardığı araşdırmalarından bəhs edən “Seks və Gender” kitabında ilk dəfə olaraq, bioloji cinsi “seks”, sosial cinsi isə “gender” adlandırır.

Qadını gender olaraq, cəmiyyətdə hüquqlarının pozulduğunu iddia edən feminist hərəkatlar Simon de Beauvoirın “İkinci cins” adlı kitabını əsas götürərək, qadınların kişi fərdi kimi cəmiyyətin bir hissəsi olduğunu, qadınlara qarşı hər cür ayrı-seçkiliyə son qoyulmasını tələb edirlər. “İctimai cinsin Cəmiyyət üçün əhəmiyyəti nədir?” sualı ilə üzləşirik. Simon de Beauvoir qeyd edir: “Qadın doğulmur, qadın olunur”. Feminist əsaslandırmalara görə, cəmiyyətdəki davranışlarına, fəaliyyətlərə görə insanların cins fərqliliyinə deyil, kimin daha çox bilikli olub-olmadığına, işin uğurlu yerinə yetirilmə göstəricisinə baxmaq lazımdır. Bu zaman insanın ictimai cinsi bacarıqlarının üstünlüklərinə görə öndə olacaqdır.

Məsələn, feministlər Parsonsun ailə haqqındakı fikrinə qarşı çıxırdılar. Parsons əsaslandırma verirdi ki, qadın və kişi özlərinin cinsi rollarına uyğun davranar və hər biri öz vəzifəsini yerinə yetirərsə, bu zaman tərəflər bir-birini tamamlayaraq ailəni təşkil edərlər. Feministlər isə, bu fikrə qarşı çıxaraq, ailə daxilindəki kişi idarəçiliyinin üstünlük təşkil etdiyi bir ortamda qadının sadəcə əmrə tabe olan tərəf kimi, dörd divar arasına qısılıb qalan, hüquqlarından istifadə edə bilməyən psixoloji təcavüzə məruz qalmış bir şəxs olduğunu vurğulayarlar.

Cəmiyyətdə sosial cinsin rolu mövzusunda araşdırmalara başlayan feministlər sosial həyatın müxtəlif sahələrinə təsir göstərməyə başladılar. Ancaq onların fəaliyyətləri bütün sahələrə bərabər təsir etmirdi.  Feminist nəzərləri ilə araşdırılan bədən və cins, şəxsiyyət və fərqlilik, vizual və mədəni sosial mövzular daha çox effektiv olmuş, yenidən canlanmağa başlamışdır. Feminist araşdırmalar və fəaliyyətlər həm də sağlamlıq, ailə daxili sosial vəziyyət, iş və əmək, cəza, təhsil, mediya kimi sahələrin də dirçəlməsinə təsir etmişdir. Sosiologiyanın feministlər üçün çətin və təsirsiz qalan sahələri daha çox sosial siniflər və təbəqələşmə, siyasət sosiologiyası və sosial qaydalardır.

İstifadə olunmu ədəbiyyat:

  1. “Toplumsal Cinsiyyet Sosyolojisi” – Anadolu Universitesi
  2. “Emile” – Jan Jak Russo

147 Responses to Gender nədir?

  1. Pingback: viagra without a doctor prescription

  2. Pingback: viagra 100mg

  3. Pingback: chloroquine phosphate

  4. Pingback: best cialis site

  5. Pingback: doctor7online.com

  6. Pingback: cialis usa

  7. Pingback: viagra delivery canada

  8. Pingback: albuterol inhaler

  9. Pingback: ciprofloxacin india

  10. Pingback: natural viagra

  11. Pingback: buy tylenol

  12. Pingback: chloroquine brand name

  13. Pingback: buy hydroxychloroquine online

  14. Pingback: buy cialis

  15. Pingback: buy viagra no prescription required

  16. Pingback: cialis 20 mg price

  17. Pingback: best time to take viagra 50mg

  18. Pingback: discount viagra without prescription

  19. Pingback: cheap viagra and sildenafil

  20. Pingback: droga5.net

  21. Pingback: keto diet made easy

  22. Pingback: cheap meds viagra

  23. Pingback: cialis c20 pills

  24. Pingback: cheap viagra paypal

  25. Pingback: us pharmacy prices for cialis

  26. Pingback: best online casino android app

  27. Pingback: viagra pill 50mg

  28. Pingback: cialis 50mg

  29. Pingback: cost of 45 mg cialis

  30. Pingback: generic viagra 100 mg

  31. Pingback: cialis to buy

  32. Pingback: where to buy cialis no prescription

  33. Pingback: viagra tablets in india

  34. Pingback: viagra tablets cost

  35. Pingback: ivermectin lotion for lice

  36. Pingback: cheapest albuterol hfa

  37. Pingback: ivermectin 0.5 lotion

  38. Pingback: best tadalafil

  39. Pingback: viagra sans ordonnance

  40. Pingback: stromectol order

  41. Pingback: ventolin australia buy

  42. Pingback: flccc ivermectin

  43. Pingback: flccc ivermectin

  44. Pingback: flcc website

  45. Pingback: ivermectin 20 mg

  46. Pingback: ivermectin purchase

  47. Pingback: ivermectin stromectol

  48. Pingback: ivermectin 6mg tablet for lice

  49. Pingback: ivermectin nz

  50. Pingback: ivermectin 6mg dosage

  51. Pingback: ivermectin 4 tablets price

  52. Pingback: ivermectin 2mg

  53. Pingback: ivermectin 12 mg

  54. Pingback: cost of ivermectin

  55. Pingback: stromectol tablets

  56. Pingback: where to purchase ivermectin

  57. Pingback: ivermectin tablets for humans

  58. Pingback: buy ivermectin online

  59. Pingback: cheap viagra deals

  60. Pingback: frontline doctors ivermectin

  61. Pingback: ignition casino deposit

  62. Pingback: meritroyalbet

  63. Pingback: madridbet

  64. Pingback: meritking

  65. Pingback: where can i buy ivectermin

  66. Pingback: cialis dosis

  67. Pingback: buy prednisone 5mg

  68. Pingback: price of generic cialis

  69. Pingback: generic for tadalafil

  70. Pingback: meritroyalbet

  71. Pingback: meritroyalbet

  72. Pingback: elexusbet

  73. Pingback: meritroyalbet

  74. Pingback: provigil costo

  75. Pingback: provigil canada purchase online

  76. Pingback: buy stromectol uk

  77. Pingback: ivermectin buy online

  78. Pingback: cheapest cialis and viagra

  79. Pingback: otc cialis

  80. Pingback: generic viagra images

  81. Pingback: buy stromectol pills

  82. Pingback: generic cialis canada

  83. Pingback: cialis otc

  84. Pingback: buy cialis online pharmacy

  85. Pingback: sildenafil tablets for men

  86. Pingback: baymavi

  87. Pingback: price of generic cialis

  88. Pingback: baymavi

  89. Pingback: cialis generics

  90. Pingback: generic cialis buy uk

  91. Pingback: buy stromectol

  92. Pingback: sildenafil pills prescription

  93. Pingback: sildenafil citrate tablets

  94. Pingback: buy generic cialis online

  95. Pingback: mylan tadalafil

  96. Pingback: tombala siteleri

  97. Pingback: prednisone 20mg how to take

  98. Pingback: prednisone 20mg uses

  99. Pingback: merck covid pill approval

  100. Pingback: 3tillage

  101. Pingback: cialis milligrams

  102. Pingback: generic cialis online purchase

  103. Pingback: ivermectin buy nz

  104. Pingback: prednisone

  105. Pingback: meritroyalbet

  106. Pingback: buy viagra online

  107. Pingback: eurocasino

  108. Pingback: no deposit bonus codes

  109. Pingback: where to purchase sildenafil

  110. Pingback: canada cialis pills

  111. Pingback: the borgata atlantic city

  112. Pingback: ivermectin canada

  113. Pingback: tadalafil liquid

  114. Pingback: ivermectin human

  115. Pingback: casino gaming real player

  116. Pingback: ivermectin for humans dosage

  117. Pingback: viagra generic online

  118. Pingback: cialis coupon

  119. Pingback: buy generic cialis online

  120. Pingback: ivermectin generic

  121. Pingback: new no deposit online casinos

  122. Pingback: ivermectin over counter uk

  123. Pingback: stromectol tablets for humans

  124. Pingback: stromectol dosage scabies

  125. Pingback: buy ivermectin pills

  126. Pingback: ivermectin where to buy

  127. Pingback: ivermectin for human

  128. Pingback: ivermectin history

  129. Pingback: furosemide tablets online

  130. Pingback: furosemide online no prescription

  131. Pingback: stromectol price in india

  132. Pingback: ivermectin tablets walmart

  133. Pingback: buy stromectol canada

  134. Pingback: ivermectin on line sales

  135. Pingback: stromectol prices

  136. Pingback: madridbet giriş

  137. Pingback: luckyland slots sign in

  138. Pingback: where to get ivermectin

  139. Pingback: push health ivermectin

  140. Pingback: ivermectin cena

  141. Pingback: ivermectin interactions

  142. Pingback: flccc ivermectin

  143. Pingback: does merck make ivermectin

  144. Pingback: stromectol to buy

  145. Pingback: buy ivermectin stromectol

  146. Pingback: ivermectin online

  147. Pingback: cialis walmart