Dövlətin Qədəri

Murad Nəsibbəyli

Bu yazı yeni bir anlayışın – dövlətin qədəri anlayışını irəli sürür. Əlbəttə ki, bu iş bir yazının çərçivəsindən böyükdür. Çünki, ortaya çox sayda sual çıxır. Bu yazının məqsədi yalnız anlayışı irəli sürməklə məhdudlaşır. Anlayış yeni olduğu üçün başqa dillərdəki qarşılığını da axtarıb tapmağa ehtiyac duyuldu. Alman dilində “Ausmaß des Staates”, ingilis dilində “The extent of the state”, Türkiyə türkcəsində isə “Devletin boyutu” kimi tərcümə etmək daha düzgündür. Bu anlayış dövlət hakimiyyətinin qədəri (the extent of state authority) və dövlət müdaxiləsinin qədəri (extent of state intervention) anlayışları ilə qarışdırılmamalıdır. Bu iki anlayışdan fərqli olaran dövlətin qədəri anlayışı yanaşmalardan üstdədir. Dövlət hakimiyyətinin və ya dövlət müdaxiləsinin qədəri yanaşmaya, siyasətə görə dəyişir və onlarla yaxından bağlıdır. Dövlətin qədəri isə hansı növ yanaşmanın və ya siyasətin qəbul edilməsində asılı deyil, dövlət quruluşunun necə işləməsinə baxır.

Mənim dövlətim nə qədər dövlətdir?

Dövlətin işləmə mexanizmini üç hissəyə ayırmaq olar:

Dövlətin qədəri anlayışı daha çox bunlardan ikincisi ilə bağlıdır. Seçilən yanaşma və ya siyasət, ortaya çıxan nəticə ilə yanaşı həm də alınmış qərarların işləmə sürəcinə baxmaq lazımdır. Dövlətin qədəri bu hissədə ölçülür. Birinci hissədə normativ müdaxilədən kənar qaçmaq mümkün olmadığı üçün dövlətin qədərini ölçmək də mümkün deyil. Üçüncü hissədə isə ortaya çıxan nəticələrin birinci hissədə qəbul edilmiş yanaşmalardan asılı olduğu üçün hər hansı bir qiymətləndirmə çox çətin və ya mümkünsüzdür. Hər kəs üçün ödənişsiz ali təhsili misal kimi götürmək olar. Bunun təhsilə yanaşma kimi qəbul edilmədiyi dövlətlə edildiyi dövlət arasında necə müqayisə aparmaq olar?! Bu kimi hallarda hansı dövlət nə qədər dövlətdir, necə müəyən etmək olar?! Buna baxmayaraq işləmə sürəci üçün bir sıra meyarlar (criteria), göstəricilər (indicators) deyil, müəyyən etmək olar ki, yanaşmasından asılı olmayaraq hər bir halda aid edilə bilsin. Başqa sözlə, görülən işin nə və nəticəsinin necə olmasından asılı olmayaraq, işin necə görüldüyünə baxmaq mümkün olsun. Dövlətin qədərini ölçmək də budur.

Dövlətin qədərini ölçmək üçün aşağıdakı ilkin meyarları təqdim etmək olar:

  • Sürətli – Verilən qərarlar (siyasətlər, qaydalar, qanunlar və s.) nə qədər ehtiyac duyulduğu vaxt ərzində, aid edilən aktorlar üçün əlavə xərclər yaratmadan, yaratması gözlənilən dəyişikliyi gecikdirmədən həyata keçirilir.
  • Geniş – Verilən qərarlar aid edildiyi bütün auditoriyaya nə qədər bərabər şəkildə həyata keçirilir.
  • Güclü – Verilən qərarlar nə qədər digər aktorlar tərəfindən məhdudlaşdırılmadan tam həyata keçirilir.
  • Qəbuledilməsi yüksək – verilən qərarlar auditoriya tərəfindən nə qədər qəbul edilir
  • Səmərəli – verilən qərarlar nə qədər səmərəli həyata keçirilir
  • Təsirli – verilən qərarların gətirməli olduğu dəyişik nə qədər böyük olur

Bu meyarlara görə göstəricilərin müəyyənləşdirilməsi mümkün, amma ağır iş tələb edir. Çox zaman dövlətin işləmə mexanizminin birinci və ya üçüncü hissələrinə baxılır, bunların daha vacib olduğu düşünülür. Əslində isə, dövlətin fəaliyyətinin vətəndaş üzərində təsiri alınan qərarların nə qədər uyğun olması ilə yanaşı, nə qədər uğurla yerinə yetirilməsindən ibarətdir. Nə qədər dövlət sualı qərarların nə qədər uğurla yerin yetirilməsini nəzərdə tutur. “Nə qədər dövlət?” sualını verməkdə məqsəd heç də “Necə dövlət?” sualının əhəmiyyətini azaltmağa çalışmaq deyil. Məqsəd sadə vətəndaş etməli olduğu bir sualı göstərməkdir: Mənim dövlətimin qədəri nədir?

98 Responses to Dövlətin Qədəri

  1. Pingback: viagra without a doctor prescription

  2. Pingback: viagra 100mg

  3. Pingback: chloroquine phosphate

  4. Pingback: best cialis site

  5. Pingback: cialis

  6. Pingback: chloroquine virus

  7. Pingback: viagra samples

  8. Pingback: buy hydroxychloroquine online

  9. Pingback: happy family store pharmacy canada

  10. Pingback: cialis price

  11. Pingback: cheapest 100mg viagra delivered overnight

  12. Pingback: bimatoprost ophthalmic solution coupon

  13. Pingback: tadalafil without a doctor's prescription

  14. Pingback: viagra original pfizer order

  15. Pingback: buy chloroquine phosphate

  16. Pingback: buy viagra without prescription

  17. Pingback: buy an essay cheap

  18. Pingback: helping others essays

  19. Pingback: https://essaywritingservicesjy.com/

  20. Pingback: dissertation consulting

  21. Pingback: online custom essays

  22. Pingback: thesis assistance writing

  23. Pingback: phd thesis writing

  24. Pingback: best website to buy a research paper

  25. Pingback: write my paper in apa format

  26. Pingback: cialis and douextine

  27. Pingback: taking viagra with irregular heartbeat

  28. Pingback: online essay writing services

  29. Pingback: help me write a thesis statement for free

  30. Pingback: metformin 590 mg

  31. Pingback: propecia

  32. Pingback: cheap propecia canada

  33. Pingback: over the counter erectile dysfunction pills

  34. Pingback: erection pills that work

  35. Pingback: what's the best online pharmacy

  36. Pingback: prescription drugs without doctor approval

  37. Pingback: cialis 20mg low price

  38. Pingback: differences between viagra levitra and cialis

  39. Pingback: lisinopril in usa

  40. Pingback: generic cialis by mastercard

  41. Pingback: maker of cialis

  42. Pingback: ordering cialis online australia

  43. Pingback: kings pharmacy canada

  44. Pingback: generic cialis canadian

  45. Pingback: buy cialis cheaper online

  46. Pingback: canadian pharmacy cialis 20mg

  47. Pingback: buy cialis without perscription

  48. Pingback: buy cialis online best price

  49. Pingback: online medications

  50. Pingback: how to get valtrex prescription

  51. Pingback: best pills for ed

  52. Pingback: 100mg viagra

  53. Pingback: vardenafil vs tadalafil

  54. Pingback: what is celexa

  55. Pingback: bupropion 75 mg

  56. Pingback: real cialis without a doctor's prescription

  57. Pingback: best erectile dysfunction pills

  58. Pingback: drugs for ed

  59. Pingback: stromectol tablets for humans

  60. Pingback: acyclovir cost

  61. Pingback: amoxicillin interactions

  62. Pingback: aricept for dementia

  63. Pingback: warnings for amoxicillin

  64. Pingback: side effects of azithromycin

  65. Pingback: cephalexin keflex

  66. Pingback: clindamycin dosage

  67. Pingback: erythromycin gel

  68. Pingback: hydroxychloroquine tablet ip 200 mg

  69. Pingback: stromectol uk buy

  70. Pingback: stromectol australia

  71. Pingback: erectile dysfunction cure

  72. Pingback: generic viagra

  73. Pingback: ed remedies that really work

  74. Pingback: buy generic 100mg viagra online

  75. Pingback: bimatoprost prospect

  76. Pingback: clomid toxicity

  77. Pingback: fluconazole resistant candida species

  78. Pingback: cialis for daily use

  79. Pingback: much does cialis cost without insurance

  80. Pingback: how long before sex should i take viagra

  81. Pingback: brand viagra sale

  82. Pingback: diet drinks on keto

  83. Pingback: viagra not working

  84. Pingback: how to buy zithromax online

  85. Pingback: regcialist.com

  86. Pingback: can i take 200mg of viagra

  87. Pingback: cialis where to buy in las vegas nv

  88. Pingback: buy real cialis on line us with american express florida

  89. Pingback: can you buy prednisone over the counter

  90. Pingback: quetiapine (seroquel

  91. Pingback: ed pills from canada

  92. Pingback: cost of ivermectin 1% cream

  93. Pingback: new erectile dysfunction treatment

  94. Pingback: what type of medicine is prescribed for allergies

  95. Pingback: best canadian online pharmacy

  96. Pingback: getting off lexapro success stories

  97. Pingback: 1

  98. Pingback: different types of amoxicillin