Kimliyimiz, mənimiz, özümüz

İsa Şahmarlı və ya Azadlıq bizə niyə lazımdır?

Tuncay Takmaz

Sadə təsvirlə, kimlik insanın gördüyü və ya görməkdə olduğu işlər, içindi olduğu vəziyyəti və idealar üçbucağında baş verən dərketmə prosesindən çıxır. Bu proses ətrafın, özün və fəaliyyətin dərk edilməsini əhatə edir. Dərk etmə özü bilmə, öyrənmə və başa düşməni əhatə edən mental bir prossesdir. İnsanın özünün dərk etdiyi və yaratdığı öz kimliyindən başqa çevrəsinin də onun üçün yaratdığı kimliklər olur. Bu kimliklər qarşılıqlı olaraq bir-birinə təsir edir və bir-birini yenidən formalaşdırır. Yəni, insanın özünü, çevrəsini və öz görüdüyü işləri (gələcək arzu və planlarını da) necə dərk etməsi onun bu sadalananları çevrəsinin necə dərk etməsinə təsir edir və əksinə. İnsanın kimliyi onun arzu və planlarını formalaşdırır (digər faktorlarla birlikdə) və yenə də əksinə. İnsanlar kimi cəmiyyətlərin də kimlikləri olur və ya insanlar fərdi kimlikləri ilə yanaşı birgə kimliklər də yaradırlar.

Mən və Öz

Kimlik yaranma prosesində çoxlu “mən”lər yaranır.  “Mən”lər öyrənilməsi çətin olan bir “öz” üzərində yaranır. Başqa sözlə, “mən”lər çevrəmizlə “öz”ümüzün arasında baş verən, onların hər iksinin yaratdığı məhsullardır. “Öz”ün də çevrədə baş verənlərə qapalı olduğunu heç nə sübut etmir. Doğuşdan “öz”də var olan hansısa genetik ötürülmüş məlumat və xüsusiyyətlərdir. Öz daha çox biolojidir, daha çox stimulusdur, nəyin ki, motivasiya.

“Öz”ümüz “mən”lərimizdə müxtəlif cür əks olunur.  Bəzi “mən”lərimiz özümüzə daha yaxındır. Onda rahatlıq tapırıq. Məlumatlar özümüzə toxunanda emosiyalarımız üzə çıxır. Bu toxunma bir başa baş vermir, aradakı mənlərdən keçir. Hansı məndə “öz”ümüz çoxdur, ona toxunulduğu halda daha çox emosiya yaranır.

Yaşamımızın başlanğıcında “mən”lərimiz az olur və daha çox “öz”ümüzə oxşayır. Yaşam davam etdikcə başlanğıcdakından daha çox “mən”lərimiz yaranır, daha çox özümüzə az oxşayan “mən”lərəmiz yaranır. Biz daha çox “öz”ümüz deyil, çevrəmiz oluruq. “Mən”lərin sayının artması ilə “öz”ümüzlə “mən”lərimiz arası daha da bulanıqlaşır.

İnsan sosial vahid kimi daima yenilənir, özünü hadisələrlə qurur. Yaşam hadisələr deməkdir, zamanın keçməsi deyil. Bu kontekstdə hadisə zaman alımlılığından asılı deyil. “Mən” yaradan hər bir hal vacib hadisədir. Misal üçün, universitetdə təhsil almağımız bir hadisədir, amma onun içində də hadisələr olur. Başqa bir misal, işsiz qalmaq və ya ailə qurma bir hadisdir. Başqa biri ilə xoş münasibət qurmağınız və ya davanız da bir hadisə ola bilər, o halda ki, sizdə kiçik də olsa bir “mən” yaratsınz. Burada söhbət bu cür hadisələrdən gedir.

Az zamanda daha çox fərqli hadisələr yaşamış insanlar da ola bilər. Daha çox zamanda daha az hadisələr yaşamış insanlar da ola bilər, olur. Yeri gəlmişkən, müdrik yəqin ki olduğu çevrəsinə nisbətən daha çox fərqli hadisə yaşamış, “öz”ü ilə “mən”lərinin arası daha çox bulanıqlaşmış, sualları və cavabları yenə çevrəsinə münasibətdə daha çox olan, nəticədə az və hər dediyini dərk edərək danışan insana deyirlər.

İnsanın bəzən içində döyüşən, onu tərəddüdə salan “mən”ləri olur. Yəqin ki, içimizdə döyüşən “mən”lərimizdən birində olan öz digərindəkindən daha çox və ya az olanda biz içimizdəki bu döyüşü daha çox hiss edirik.

Azadlıq və biz (“mən”lərimiz və özümüz)

Hər bir insanın “öz”ü az və ya çox, bu və ya başqa şəkildə çevrəsindən fərqli olur. Elə bu fərqlilikdən “mən”lər yaranır. “Öz”ümüzü tam əhatə edəcək çevrəmizin çəkə bildiyi bir “mən” yoxdur. Ona görədə “öz”ümüzü parçalayırıq və çevrəmizin bizə tanıdığı imkanlardan asılı olaraq çoxlu “mən”lər yaradırıq (və ya yaranır) və “öz”ümüzün parçalarını həmin “mən”lərə doldururuq. Bu zaman çalışırıq ki (və ya buna itələnirik), “öz”ümüzü çevrəmizin sevdiyi “mən”lərə dolduraq. Doldura bilmədiyimiz bizə narahatlıq verir. Ya onu bütovlüklə gizlədirik, ya da mümkün qədər az və ya çox dərəcədə çevrəmizin sevmədiyi hansısa bir “mən”ə yerləşdirək.

Azadlıq bu yerdə lazımdır. İnsan “öz”ünü rahatlıqla “mən”lərə yerləşdirə bilməsi üçün onun özünü ifadə azadlığına ehtiyacı var. Necə də gözəl müəyyənləşdirilmişdir, özünü ifadə azadlığı! Bax, buradakı “öz” bu yazıda bura qədər bəhs etdiyimiz “öz”dür. Bu azadlığın sekulyar dövlətin hüquq normalarında təsbit olunması azdır. Dövlət əsl işi təsbit  deyil, bu təsbitin arxasında durmaq, özünü ifadə azadlığının insanlar tərəfindən dadılamasına təminat verməkdir. Özünü ifadə azadlığına başqaların tərəfindən dərk edilmə, tolerans münasibəti əlavə edərsək insan xoşbəxtliyi üçün lazım olan şəkil tamamlanmış olur.

“Azərbaycan Cəmiyyəti və İsa Şahmarlı”

Artıq bura qədər deyilənlərin “Azərbaycan cəmiyyəti və İsa Şahmarlı” hadisəsinə nə dəxli olduğu anlaşılmış olmalıdır. İsa “öz”ünü ifadə azadlığının dadına lazımınca baxa bilmədiyi, onun “mən”lərindən birini çevrəsi- Azərbaycan cəmiyyəti qəbul etmədiyi, “öz”ünün çox əzildiyi üçün bu cəmiyyətdən ayrıldı. O dediyində haqqlı deyildimi?! Biz hamımız günahkarıq. Ona aqressiya ilə yanaşanlar da eyni problemdən əziyyət çəkmir mi? Onlar bəyəm “öz”lərini azad ifadə edə bilirlər mi? Məncə, yox. Onlarda Şahmara qarşı olan aqressiya da bu səbəbdən yaranır.

Bəs, heç kimin özünü tam azadcasına ifadə edə bilmədiyi, başqaları tərəfindən heç də hər zaman (bəlkə də çox vaxt) tolerans görməyən insanların yaşadığı Azərbaycan cəmiyyəti kimdir? Kimliyi nədir? Biz özümüzü hələ tanımırıq, çünki azad deyilik. Azadlığımız yarandıqca biz əslində kimik, Azərbaycanlı kimdir, o zaman biləcəyik. Yalnız azad iki insan bir birini dərk edə bilər. Hələlik ki, hamımız hamımıza, hər kəs hər kəsə kar, kor və laldır. Azad olanın çox, azad olmayanın bir adı var, o da qul. Adımız çoxalsın!

202 Responses to Kimliyimiz, mənimiz, özümüz

  1. Pingback: viagra without a doctor prescription

  2. Pingback: viagra 100mg

  3. Pingback: chloroquine phosphate

  4. Pingback: best cialis site

  5. Pingback: generic ventolin inhalers for sale

  6. Pingback: generic viagra names

  7. Pingback: purchase cialis

  8. Pingback: buy ciprofloxacin

  9. Pingback: cialis 20mg

  10. Pingback: tadalafil 5mg

  11. Pingback: chloroquine for lupus

  12. Pingback: hydroxychloroquine coupon

  13. Pingback: viagra 100mg pills for men

  14. Pingback: order viagra without prescription

  15. Pingback: bimatoprost ophthalmic solution cost

  16. Pingback: cialis online

  17. Pingback: buy chloroquine phosphate

  18. Pingback: law school essay review service

  19. Pingback: how much is a cialis prescription with no insurance

  20. Pingback: buy viagra without a script

  21. Pingback: writing a thesis paper

  22. Pingback: thesis statement help

  23. Pingback: fast custom essays

  24. Pingback: dissertation outline

  25. Pingback: curved penis and cialis

  26. Pingback: tadalafil generic availability

  27. Pingback: Cytotec

  28. Pingback: best 10 online canadian pharmacies

  29. Pingback: where to buy cialis

  30. Pingback: 20mg for sale

  31. Pingback: fastest delivery of generic

  32. Pingback: best time of day to take cialis

  33. Pingback: cialis and blood pressure

  34. Pingback: do i need a prescription for cialis

  35. Pingback: keto and intermittent fasting

  36. Pingback: treatment for erectile dysfunction

  37. Pingback: when viagra doesnt work

  38. Pingback: does fluoxetine get you high

  39. Pingback: prilosec otc and alcohol

  40. Pingback: how can i get cialis

  41. Pingback: cialis 10 mg daily use

  42. Pingback: cheap viagra soft

  43. Pingback: oral ivermectin for scabies

  44. Pingback: jama ivermectin

  45. Pingback: pharmatize 20mg cialis

  46. Pingback: casino welcome bonus

  47. Pingback: street value viagra 100mg

  48. Pingback: cialis liquid

  49. Pingback: cialis coupons 10 mg

  50. Pingback: viagra 25 mg precio

  51. Pingback: top 10 baccarat

  52. Pingback: male enhancement pills with tadalafil

  53. Pingback: other pills with sildenafil citrate

  54. Pingback: canadian generic cialis

  55. Pingback: buy viagra from canada

  56. Pingback: top 10 viagra tablets

  57. Pingback: buy viagra near me

  58. Pingback: can cialis cause high blood pressure

  59. Pingback: viagra price comparison

  60. Pingback: list price for viagra 100 mg

  61. Pingback: ivermectin tablets order

  62. Pingback: albuterol rx coupon

  63. Pingback: ivermectin virus

  64. Pingback: canadian cialis pills

  65. Pingback: viagra for men

  66. Pingback: how to get cheap viagra online

  67. Pingback: ivermectin pills for sale

  68. Pingback: stromectol where to buy

  69. Pingback: ventolin online nz

  70. Pingback: flccc ivermectin

  71. Pingback: flccc.net website

  72. Pingback: Anonymous

  73. Pingback: flcc blackboard login

  74. Pingback: stromectol 0 5 mg

  75. Pingback: stromectol price usa

  76. Pingback: ivermectin where to buy for humans

  77. Pingback: stromectol generic name

  78. Pingback: ivermectin buy online

  79. Pingback: ivermectin cost

  80. Pingback: where to buy ivermectin pills

  81. Pingback: Anonymous

  82. Pingback: stromectol canada

  83. Pingback: ivermectin 0.5% brand name

  84. Pingback: where can i get ivermectin

  85. Pingback: ivermectin tablets for humans

  86. Pingback: where can i buy ivermectin

  87. Pingback: ivermectin online

  88. Pingback: where can i buy ivectermin

  89. Pingback: stromectol walgreens

  90. Pingback: ignition casino united states

  91. Pingback: ivermectin india

  92. Pingback: tadalafil otc

  93. Pingback: purchase prednisone generic

  94. Pingback: cialis for women

  95. Pingback: buying tadalafil online

  96. Pingback: provigil generic manufacturer

  97. Pingback: ivermectin ebay

  98. Pingback: ivermectin pills human

  99. Pingback: viagra homme

  100. Pingback: generic form of cialis

  101. Pingback: where can you buy viagra pills

  102. Pingback: zithromax purchase online

  103. Pingback: ivermectin online

  104. Pingback: what is cialis

  105. Pingback: medshuku cialis without prescription

  106. Pingback: buy cialis online fast delivery

  107. Pingback: sildenafil pills prescription

  108. Pingback: cialis prix

  109. Pingback: buy cialis

  110. Pingback: buy cialis online without a prescription

  111. Pingback: ivermectin for cattle

  112. Pingback: sildenafil tablets australia

  113. Pingback: sildenafil citrate for sale

  114. Pingback: prescription drugs online without

  115. Pingback: buy generic cialis online

  116. Pingback: tadalafil tablet

  117. Pingback: tadalafil bnf

  118. Pingback: buy prednisone uk

  119. Pingback: generic tadalafil no prescription

  120. Pingback: prednisone 20mg west ward

  121. Pingback: monlupiravir

  122. Pingback: online cialis prescription

  123. Pingback: cheap molnupiravir

  124. Pingback: 1initially

  125. Pingback: generic cialis uk cost

  126. Pingback: marley drugs tadalafil

  127. Pingback: tadalafil cvs

  128. Pingback: ivermectin 0.5%

  129. Pingback: steroid side effects

  130. Pingback: viagra dosage

  131. Pingback: cialis walmart

  132. Pingback: online casino real money usa no deposit

  133. Pingback: stromectol xr

  134. Pingback: viagra purchase in canada

  135. Pingback: how can i get cheap cialis

  136. Pingback: frontline doctors ivermectin

  137. Pingback: ivermectin 500ml

  138. Pingback: ivermectin ingredients for humans

  139. Pingback: us online casino

  140. Pingback: ivermectin for humans dosage

  141. Pingback: tadalafil liquid

  142. Pingback: chewable viagra

  143. Pingback: generic cialis

  144. Pingback: stromectol tab price

  145. Pingback: stromectol stay active

  146. Pingback: cialis 5mg no prescription

  147. Pingback: where to buy ivermectin

  148. Pingback: clomid price

  149. Pingback: cialis no prescription online

  150. Pingback: buy ivermectin cream for humans

  151. Pingback: doxycycline monohydrate

  152. Pingback: ivermectin bestellen

  153. Pingback: ivermectin tabletten für menschen kaufen

  154. Pingback: cialis online pharmacy

  155. Pingback: generic cialis online

  156. Pingback: buy liquid ivermectin

  157. Pingback: what happens if a female takes viagra

  158. Pingback: stromectol covid

  159. Pingback: ivermectin syrup

  160. Pingback: lasix for sale online

  161. Pingback: lasix to buy

  162. Pingback: where to buy stromectol

  163. Pingback: buy cialis 36 hour online

  164. Pingback: buy tadalafil powder

  165. Pingback: ivermectin 24 mg

  166. Pingback: ivermectin for alpacas

  167. Pingback: tadalafil powder

  168. Pingback: buy stromectol online

  169. Pingback: stromectol 5 mg

  170. Pingback: buy ivermectin nz

  171. Pingback: buy ivermectin online

  172. Pingback: viagra side effects alcohol

  173. Pingback: stromectol medication

  174. Pingback: luckyland casino play

  175. Pingback: order cialis canada

  176. Pingback: ivermectin 8000 mcg

  177. Pingback: ivermectin tablet 1mg

  178. Pingback: generic cialis black

  179. Pingback: ivermectin 4000 mcg

  180. Pingback: ivermectin kills covid

  181. Pingback: buy ivermectin online

  182. Pingback: cialis inr

  183. Pingback: buy clomid online uk 50mg

  184. Pingback: clomid medication online

  185. Pingback: where to buy ivermectin uk

  186. Pingback: clomid iui

  187. Pingback: buy stromectol tablets

  188. Pingback: dengue ivermectin

  189. Pingback: molnupiravir same as ivermectin

  190. Pingback: natural herbs for ed

  191. Pingback: ed drugs over the counter

  192. Pingback: ivermectin dosage for dogs

  193. Pingback: ivermectin dosage for dogs for heartworm prevention

  194. Pingback: ivermectin for sheep and goats

  195. Pingback: ivermectin structure

  196. Pingback: cheap medication online

  197. Pingback: how to fix ed

  198. Pingback: buy prescription drugs online without

  199. Pingback: canadian online drugstore

  200. Pingback: tadalafil tablets 20 mg india

  201. Pingback: ivermectin skin rash

  202. Pingback: le cialis