Azərbaycan üçün iqtisadi xülasə

Toğrul Vəliyev

Axır vaxtlar dünya mediasında fiziki qızıl ilə bağlı xəbərlər çoxalıb: onun gələcəyi, iqtisadiyyatda rolu haqqında müzakirələr daha da artır. Bu xəbərlər arasında xüsusən Almaniya iqtisadiyyatı ilə bağlı məlumatlar çox yer tutur. Çünki məhz Almaniya dünyada birinci dəfə elan etdi ki, fiziki qızılını öz ölkələrində saxlamaq istəyir və bununla bərabər artıq qaytarmaq prosesinə başlayıb. Bu xəbər dünya fond birjaları üçün şok xəbər idi. Amma bu xəbərin təfərrüatlarına getməyək, çünki Azərbaycan miqyasında bu tipli xəbərlər elə də vacib deyillər. Yalnız bir maraqlı məqamı qeyd etməliyik ki, Almaniyanın fonunda Azərbaycan da (15 tona malik olan Dövlət Neft Fondu) öz fiziki qızılını Böyük Britaniya, ABŞ-dan çıxardaraq, Bakıya gətirməyə başladı. Hətta qızılımız Almaniyadan da əvvəl çıxarılmağa başladı.

Artıq qızıl JP Morgan bankının qızıl üçün anbarlarından çıxarılaraq, Bakıda Mərkəzi Bankın anbarlarına keçirilib. Gələcəkdə bu qızıl Dövlət Neft Fondunun xüsusi anbarlarına keçməlidir. Bunun ətrafında elə də səs-küy yoxdur. Əlbətdə ki, səbəb həcmdədir. Çünki həcmi iqtisadiyyata güclü təsir edəcək miqdarda deyil.

Buna baxmayaraq bu fakt ondan xəbər verir ki, Dövlət Neft Fondu artıq öz sərmayələri haqqında ciddi fikirləşməyə başlayıb. Ən azı bundan əvvəl ziyanlı 2012-ci il var idi, Moskvada, Londonda və s. şəhərlərdə mülkə yatırılan sərmayələr və s. Bunlar isə gələcəyə elə də yaxşı perspektiv qoymur. Həmçinin əlavə etsək ki, ən real aktivlər ümumiyyətlə başqa ölkədə yerləşirlər, o zaman pessimizm üçün əsas var. Bu fakt gələcəkdə ümumiyyətlə müəyyən çaxnaşmaya gətirə bilər (nəzərə alsaq ki, qalan sərmayələr də elə də etibarlı yerlərdə deyil).

Ümumiyyətlə “anbar”lardan danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, bu yaxınlarda Dövlət Statistika Komitəsi “anbar” statistikasını elan etdi. Məlum oldu ki, 2012-ci ilin nəticələrinə görə, sənaye müəssisələrinin anbar ehtiyatları ümumi istehsal həcminin 0,86%-ni təşkil etdi. Bu isə faiz dərəcəsinə görə 2011-ci ilin nəticələrinə nisbətən çoxdur (0,76%). Absolyut göstəriciləri müqayisə etsək isə, bu rəqəmlər demək olar ki, eynidir. Bununla bərabər, ümumi perspektivdə isə sənaye müəssisələrinin anbar ehtiyatları müəyyən illərdə bundan daha da çox idi. Buna görə də, bu sahədə müəyyən optimizm üçün yer hələ də qalır.

Amma kommersiya ilə məşğul olan müəssisələrin ehtiyatlarına nəzər yetirsək (buraya həmçinin vasitəçi şirkətlər, nəqliyyat, ticarət müəssisələri də daxildir), məlum olur ki, optimizm üçün ümumiyyətlə çox az yer qalır. 2012-ci il məlumatlarına istinad etsək, görərik “axar”ların sayı Azərbaycan iqtisadiyyatı tarixində ən böyük göstəricilərə malik olub. O, ümumi pərakəndə satışının 1,8%-ni təşkil edir. Maraqlıdır, əgər istehsal azalıbsa, amma anbarda qalan ehtiyatlar da çoxalıbsa, eyni zamanda pərakəndə satış da çoxalmış olub. Amma bununla belə bu onu göstərir ki, istehlak Azərbaycanda elə də yüksək deyil. İldən ilə bu tendensiya azalmağa doğru gedir.

Belə baxanda istehlak əhalinin gəlirlərindən asılıdır. Orta təbəqənin gəlirlərinin əsas hissəsinin göstəricilərdən biri – əmək haqqının orta səviyyəsi təşkil edir. Məlum oldu ki, sənayedə orta əmək haqqı 598 manat təşkil edir. Eyni zamanda ümumi orta maaşı götürsək, o 391 manatdır. Yəni, fərq demək olar ikiqatdır. Bizə buna yalnız sevinmək qalır, çünki fəhlələr –ən sıxışdırılan təbəqələrdən biridir. Amma hər şey göründüyü kimi asan deyil.

Bu məlumatın detallarına keçərkən, görə bilərik ki, yüksək əmək haqqı yalnız hasilat sənayesinin işçilərinə mənsubdur – 1398 manat, yəni orta göstəricidən 800 manat yuxarıdır. Qalan sahələrdə iş elə də yaxşı deyil. Baxmayaraq ki, hər bir sahə üzrə maaşların artımı 12,4%-dir, reallıqda bu 10-20 manat deməkdir. Belə baxanda ən yüksək maaş metallurqlardadır – 546 manat. Amma onların maaşları 2011-ci ilə nisbətdə 1,4% aşağı düşüb, bununla bərabər tütünçülərin maaşı 0,7%, toxucuların isə 1,7% düşüb. Qalan sahələrdə isə maaşlar ümumiyyətlə gülməlidir: zərgərlarda – 240 manat, içki istehsal edən zavodların işçilərində – 315 manat və s. Beləliklə, yüksək orta göstəricilərə baxmayaraq, məlum olur ki, əhalinin çox hissəsi elə də böyük maaş almır və yüksək göstəricilər sadəcə bir neçə qrup sahəsində müvəffəq olunur.

Yeri gəlmişkən, əhalinin gəlirləri ilə həmçinin nəqliyyat da bağlıdır. Xüsusən dəmiryol nəqliyyatı.  2012-ci ildə nəqliyyatın bu sahəsində sərnişin sayının kəskin azalması müşahidə olunub. 2011-ci il ilə müqayisədə sərnişinlərin sayı 3450,9 mindən 2706 minə qədər azalıb, yəni 21,6%. Eyni zamanda başqa bir fakt da maraq doğurur. Baxmayaraq ki, başqa nəqliyyat sahələri üzrə artım var (hava nəqliyyatı 14,3%, avtomobil 8,7%), amma dəmir yol nəqliyyatının azaldığı miqdara uyğun heç bir başqa nəqliyyat növü artmayıb. Başqa nəqliyyat növləri üzrə artım heç azalmanın yarısını təşkil etmir. Bununla bağlı yalnız iki izahat oluna bilər: ya insanlar kasıblaşıb, ya da hamı özü üçün maşın alıb…

Bunu həmçinin maşın idxalının 38%  artımı sübut edə bilər. Amma qeyd etməliyik ki, idxal artır, onunla paralel olaraq satış qabiliyyəti azalır…

Bəs bu problemi həll etmək üçün “Azərbaycan dəmir yolları” ASC nə edir? 2012-ci ildə onlar qiymətləri qaldıraraq, qonşumuzun nəqliyyatına pul sərmayə edirdilər. Əgər 2012-ci ildə Azərbaycanda 163,9 mln. manat sərmayə edilmişdirsə, Gürcüstanın nəqliyyatında bu 151,5 mln. manat idi. Görünür ki, “ADY” üçün Gürcüstanın yolları Azərbaycanın yollarından daha vacibdir..

mm

Hər yayımda təqdim olunan mövzu başlıqlarında müəllifi olduğunuz və ya tərcümə etdiyiniz məqalələri bizim veb-səhifəmizdə yayımlıya bilərsiniz.

117 Responses to Azərbaycan üçün iqtisadi xülasə

  1. Pingback: viagra without a doctor prescription

  2. Pingback: generic ventolin inhalers for sale

  3. Pingback: cipro without a doctor prescription

  4. Pingback: generic cialis 20 mg

  5. Pingback: vagra in canda

  6. Pingback: viagra without a doctor prescription

  7. Pingback: buy chloroquine online

  8. Pingback: cialis ed

  9. Pingback: half a 100mg viagra

  10. Pingback: when will cialis be available in generic form

  11. Pingback: viagra australia

  12. Pingback: buy hydroxychloroquine online

  13. Pingback: viagra over counter walmart

  14. Pingback: www.jueriy.com

  15. Pingback: the best essay writing services

  16. Pingback: cheap custom essay papers

  17. Pingback: doctoral dissertations online

  18. Pingback: help with essay writing

  19. Pingback: writing essays services

  20. Pingback: research thesis

  21. Pingback: i need someone to write my paper

  22. Pingback: writing phd thesis

  23. Pingback: best research paper writing service reviews

  24. Pingback: cialis 20mg canada

  25. Pingback: cialis 10mg

  26. Pingback: dissertation help services

  27. Pingback: indian pharmacy

  28. Pingback: white generic viagra south africa

  29. Pingback: generic viagra

  30. Pingback: donde comprar cialis online

  31. Pingback: sildenafil 58

  32. Pingback: dog ate viagra australia

  33. Pingback: sildenafil us pharmacy

  34. Pingback: amoxicillin indications

  35. Pingback: allergic reactions to amoxicillin

  36. Pingback: can azithromycin tablets be crushed

  37. Pingback: generic for celebrex available

  38. Pingback: is celebrex dulfa

  39. Pingback: pen icillin allergy taking keflex

  40. Pingback: cephalexin for what infections

  41. Pingback: cymbalta and pain killers

  42. Pingback: teva generic cialis south africa

  43. Pingback: what stores sell viagra south africa

  44. Pingback: lowest cost generic cialis

  45. Pingback: sildenafil online coupon

  46. Pingback: sildenafil mexico

  47. Pingback: metformin tab price

  48. Pingback: coupon viagra

  49. Pingback: sildenafil soft tabs 100mg

  50. Pingback: real cialis for sale

  51. Pingback: cialis for sale in mexico

  52. Pingback: cialis 20mg cost walmart

  53. Pingback: sildenafil coupon 100mg

  54. Pingback: generic cialis 10mg online

  55. Pingback: sildenafil online purchase india

  56. Pingback: cheaeneric viagra free shipping

  57. Pingback: buy viagra gel online us

  58. Pingback: order amazing prices cialis online

  59. Pingback: finasteride 1mg

  60. Pingback: sildenafil rx coupon

  61. Pingback: y sildenafil online australia

  62. Pingback: generic cialis 2018 prices

  63. Pingback: acheter viagra online

  64. Pingback: propecia 5 mg

  65. Pingback: 60 mg generic cialis

  66. Pingback: comprar viagra online mexico

  67. Pingback: canadian viagra 100mg south africa

  68. Pingback: trump viagra healthcare paraday

  69. Pingback: female viagra in bangkok

  70. Pingback: comprar viagra uk

  71. Pingback: ed drug prices

  72. Pingback: the canadian pharmacy

  73. Pingback: canadian drug stores

  74. Pingback: generic cialis 20 mg tadalafil

  75. Pingback: canadian pharmacy viagra cialis

  76. Pingback: cialis dapoxetine

  77. Pingback: cost of lisinopril

  78. Pingback: ordering prescriptions from canada legally

  79. Pingback: how to buy cialis online from canada

  80. Pingback: buy cialis insurancecialis online without prescription

  81. Pingback: generic cialis canadian

  82. Pingback: buy cialis with paypal

  83. Pingback: buy cialis drug

  84. Pingback: prescription without a doctor's prescription

  85. Pingback: daily cialis 5mg

  86. Pingback: buy generic valtrex without prescription

  87. Pingback: treatment for ed

  88. Pingback: viagra price

  89. Pingback: new ed drugs

  90. Pingback: ed cures that work

  91. Pingback: can you buy stromectol over the counter

  92. Pingback: stromectol 0.5 mg

  93. Pingback: plaquenil cost australia

  94. Pingback: ivermectin tablets

  95. Pingback: п»їorder stromectol online

  96. Pingback: how to get prescription drugs without doctor

  97. Pingback: what is the best ed drug

  98. Pingback: viagra over the counter

  99. Pingback: buy cialis online europe

  100. Pingback: cialis 20mg low price

  101. Pingback: trump's ties to hydroxychloroquine

  102. Pingback: female viagra review

  103. Pingback: rx city pharmacy auburn ny

  104. Pingback: how the keto diet works

  105. Pingback: canada cvs pharmacy

  106. Pingback: dapoxetine and cialis online

  107. Pingback: buy prednisone canada

  108. Pingback: quetiapine cardiac side effects

  109. Pingback: sertraline generic

  110. Pingback: blue pill from canada

  111. Pingback: canadian pharmacies that ship to us

  112. Pingback: ivermectin buy nz

  113. Pingback: ivermectin pill cost

  114. Pingback: what are ed drugs

  115. Pingback: iodine escitalopram

  116. Pingback: viagra sale bangkok

  117. Pingback: buy viagra online new zealand