Aydınlanma dövrü: Ümumi Baxış

Toğrul İsaoğlu (Boğaziçi Universiteti)

18-ci əsrdə xanlıqlar arasında müharibələr və islam coğrafiyasında elmi durğunluq Azərbaycanı  Avropada olan elmi tərəqqidən xəbərsiz buraxdı. Bu əsrdə elmi tərəqqi ilə birgə  Fransa mərkəzli olsada Avropada “Aydınlanma” (Enlightenment) adlanan yeni bir hərəkat yarandı və bu hərəkatın fəlsəfəciləri elmi tərəqqini davamlılığını dəstəkləyirdi.

Bu hərəkatın əsas hədəfi təbiətin həm də bu dünyadakı insanoğlunun yerini anlamaq üçün tək meyar “səbəbləri” götürməkdi və “səbəbləri” dini inanclar xaricində tutmaqdı. Buna əsaslanaraq  Tomas Peyin (Thomas Paine) bu dövrü “Səbəblər Çağı” (The age of Reason) adlandırırdı.

İsak Nyutonun (Isaac Newton) yer qravitasiya kəşfi bu çağa böyük təsir göstərmişdir. Əgər insanlıq tanrının qanunlarından sayılan kainatın sirlərini aça bilirsə onda niyə təbiətin və cəmiyyətin qanunlarını öyrənə bilməsin? Bu dövrün fəlsəfəsində bu açıq görülürdü və təbiət qanunlarının kəşfləri bəşəri qanunlarla paralellik təşkil edirdi.

Lok kimi 18 əsr filosofları biliyin doğuştan gəlmədiyini təcrübə və səbəbləri müşahidə edərək yiyələnildiyini qəbul edirdilər.

Diderota görə isə əgər din və idarəüsulu ilə əlaqədər danışmağı qadağan etsələr onun danışacaq heç bir sözü olmadığını deyirdi. Ona görədə təbiət elmi mərhələnin önündə idi.

Bütün filosoflar təbiət elmindən yazırdılar. Diderot və ensiklopedicilər üçün dini doqmalar cəfəngiyat və qeyri-dəqiq idi.

Ensiklopedistlər dinamik konsepsiya ilə bərabər inanırdılarki  cəmiyyət metafizik qanunlarla uyğunlaşmalıdır. Həmçinin təbii dinə, təbii mənəviyyat, tabii haqqlar və tabii iqtisadiyyat hakim olmalıdır. Eyni zamanda, Turqot və Kondorse kimi  onlar tərəqqi ideyasını təbliğ edirdilər.

Şotlandiyalı filosof Adam Smit iqtisadi davranışdakı dəyişilməz prinsiplərini  təsbit etmişdir. O  şəxslərin öz maraqlarını ancaq müsabiqə yolu ilə hərəkət edərək ümumi iqtisadiyyatı inkişaf etdirməyə təşvik edəcəyini iddia edirdi. Hökümət fərdi təşəbbüs və bazar qüvvələrinin fəaliyyətininin xeyrinə tənzimləməkdən çəkinməlidir. İnsan davranışının ümumi modelləri rasional düşüncədən gəldiyini yazırdı.

 Ümmumiyyətlə, Aydınlanma insan məşğuliyyətləri əlaqədar başlıca prinsiplərini yaratdı.  İnsan təbii olaraq yaxşıdır və daha yaxşı olmaq üçün inkişaf etdirilə bilər. Rasionallıq çox vacib idi və dinlər kor təbii inancdan faydalanırdı həm də müxtəlifliyə toleranslı deyildilər.

Yeni fikirlərin yayılması sıradan insanların əqidəsini dəyişdirirdi.  Oxuma klubları və qəhvə-evləri şəhər sənətkarlarına və biznesmenlərinin imkan verirdi ki, dəyişim gətirən yeni düşüncələri müzakirə etsinlər.

Aparıcı yazıçılar və elmi-fəlsəfi nəticələr geniş audtoriya qazandı və az rastlansada kitab satışınla əlaqədar böyük sərvət qazanıldı.

 Fiziki disiplinin köhnə metodları tənqid edilirdi və təmkinli davranış üçün uşaqların məsumluğu və rəhimli olmaq gərəkəkildiyi göz ardı edilməməliydi.

Qundaqlanma azalmaya başladı və valideyin kimi sərbəst hərəkətlər və gənc uşaqlarla maraqlanılmaya başladı.  Uşaqlığın öyrənmə mərhələsi olduğu düşüncəsi öyrədici oyuncaqların və uşaqlar üçün nəzərdə tutulan kitablar vasitəsi ilə imkanlı ailələr  arasında yayqınlaşdı.

 Deizmin Aydınlanmadakı rolu

Elmi araştırmanın məntiqi törəməsi olan deizm bəşəriyyətin rasional etiqadını və dini müqayisəli təhlil edirdi. Deizmdə dinlərdə tanrıya ibadəti və mənəvi dəyərlərə inancı nisbətən azaltmaq mümkün idi həmçinin  universal təbii dinin varlığı qəbul edilirdi.

Bir çox Aydınlanma dövrü filosofları tanrının varlığını qəbul edən deizmi qəbul edirdilər ancaq qarışıq xiristian ilahiyatini rədd edirdilər. İnsan həyatda yaşama hissinin axirətinə görə deyildə ölümdən əvvəlki həyatını təkmilləşdirmək üçün olduğuna inanırdılar.  Onlara görə dünyavi xoşbəxtlik dini qurtuluşdan öncə gəlməliydi.

Aydınlanma tətbiqi elmi metodların insan toplumunla əlaqədar tədqiqatlarada işlədilməsinə və müasir sosial elmin eksizlənməsinə yönləndirirdi.

Əsas fikir odur ki, məntiqi qanunlar sosial və fiziksəl davranışı xarakterizə edə bilər və biliklər bu metodu təkmilləşdirə bilər.

 Kriminoloqlar zalim cəzaların necə cinayətdən çəkindirəmədiyindən və yüksək cəmiyyətlərdə cinayətkarları təhsillə cəmiyyətə qazandırıla biləcəyindən yazırdılar.

Nəticə

Aydınlanma mütləq monarxiyanın sonunu proqnoz edən gələcəyin yeni missiyası oldu. Aydınlanma dövrü filosofları insanın daimi xoşbəxtliyi üçün sadə bir formula kəşf etmişdilər: AZAD DÜŞÜNCƏ

 Əlbəttə ki, bu hərəkatdan kənarda qalmamızın gününmüzdə belə  çətinliyi ilə üzləşirik. Bəlkədə ölkədə olan  avtoritar rejim, xalqımızın ictimai şüurunun olmaması və feodal sistemə qarçşı çıxmamasının səbəbi aydınlanmanın gecikməsidir.

 Həm modern dünyanın fundamental prinsiplərinin yazıldığı qaynaqların Azərbaycan dilində qıtlığı həm də Azərbaycanlı liberal fəlsəfəçilərinin çox az olması məhz bu dövrdə kənar qalmamızdır.  Mirzə Fətəli Axundov, Əhməd bəy Ağaoğlu və Məmməd Əmin Rəsulzadə Bolşevik inqilabıyla Azərbaycanda yarım qalan aydınlanmanın öncülərindəndir ancaq bu başqa məqalənin mövzusudur.

Toğrul İsaoğlu (Boğaziçi Universiteti)

544 Responses to Aydınlanma dövrü: Ümumi Baxış

  1. Pingback: Buy viagra now online

  2. Pingback: cialis price

  3. Pingback: cialis walmart

  4. Pingback: coupon for cialis

  5. Pingback: is there a generic for cialis

  6. Pingback: online cialis

  7. Pingback: viagra generic

  8. Pingback: ed pills online

  9. Pingback: ed drugs

  10. Pingback: cheap erectile dysfunction pills online

  11. Pingback: canadian online pharmacy

  12. Pingback: online canadian pharmacy

  13. Pingback: canadian pharmacy

  14. Pingback: generic cialis

  15. Pingback: cialis mastercard

  16. Pingback: vardenafil coupon

  17. Pingback: levitra coupon

  18. Pingback: buy vardenafil

  19. Pingback: online slots for real money

  20. Pingback: sugarhouse casino online

  21. Pingback: viagra alternative

  22. Pingback: online casino

  23. Pingback: real online casino

  24. Pingback: buy cialis

  25. Pingback: short term loans

  26. Pingback: installment loans

  27. Pingback: payday advance

  28. Pingback: viagra pills

  29. Pingback: casino online games for real money

  30. Pingback: generic for cialis

  31. Pingback: pokies star city

  32. Pingback: virtual console games sd card

  33. Pingback: casino real money

  34. Pingback: CafeCasino

  35. Pingback: new cialis

  36. Pingback: new cialis

  37. Pingback: cialis 5 mg

  38. Pingback: cialis 5 mg

  39. Pingback: gambling games

  40. Pingback: online slots real money

  41. Pingback: online casino games

  42. Pingback: best online casino usa

  43. Pingback: viagra sample

  44. Pingback: generic viagra names

  45. Pingback: generic viagra names

  46. Pingback: purchasing cialis online

  47. Pingback: cialis buy cialis

  48. Pingback: cialis professional

  49. Pingback: casino slot

  50. Pingback: free slots online

  51. Pingback: https://www.jueriy.com

  52. Pingback: Viagra 150mg no prescription

  53. Pingback: Viagra 100 mg otc

  54. Pingback: Viagra 100mg for sale

  55. Pingback: Viagra 25 mg price

  56. Pingback: how to purchase Viagra 120mg

  57. Pingback: cialis online no prescription

  58. Pingback: cheapest Viagra 25mg

  59. Pingback: where to buy Viagra 50 mg

  60. Pingback: cialis dosage

  61. Pingback: Cialis 40mg uk

  62. Pingback: Cialis 80mg australia

  63. Pingback: Cialis 60mg prices

  64. Pingback: Cialis 40 mg uk

  65. Pingback: buying viagra online

  66. Pingback: buy Cialis 10mg

  67. Pingback: order viagra

  68. Pingback: Cialis 80mg pharmacy

  69. Pingback: Cialis 60mg purchase

  70. Pingback: Cialis 60 mg canada

  71. Pingback: Cialis 10 mg for sale

  72. Pingback: tadalafil 60mg usa

  73. Pingback: how to buy levitra 60 mg

  74. Pingback: lasix 100 mg pills

  75. Pingback: furosemide 100 mg medication

  76. Pingback: propecia 1 mg cheap

  77. Pingback: how to purchase lexapro 10mg

  78. Pingback: order viagra online

  79. Pingback: viagra substitute

  80. Pingback: viagra boots

  81. Pingback: tamoxifen 20 mg united states

  82. Pingback: ashwagandha 60caps nz

  83. Pingback: cialis no prescription

  84. Pingback: atarax 25mg without a doctor prescription

  85. Pingback: augmentin 250/125mg coupon

  86. Pingback: avapro 150mg for sale

  87. Pingback: buy avodart 0,5 mg

  88. Pingback: viagra gold

  89. Pingback: baclofen 10mg purchase

  90. Pingback: bactrim 400/80mg tablets

  91. Pingback: cheap benicar 10mg

  92. Pingback: buy cialis in dubai

  93. Pingback: Biaxin 500mg price

  94. Pingback: buy Premarin 0,3mg

  95. Pingback: buspar 10mg for sale

  96. Pingback: cialis canadian pharmacy

  97. Pingback: calcium carbonate 500mg price

  98. Pingback: cardizem 180 mg generic

  99. Pingback: costco pharmacy viagra

  100. Pingback: how to buy casodex

  101. Pingback: catapres 100 mcg cost

  102. Pingback: ceclor 250mg cheap

  103. Pingback: buy ceftin

  104. Pingback: celexa no prescription

  105. Pingback: cipro canada

  106. Pingback: claritin online pharmacy

  107. Pingback: slot machine

  108. Pingback: san manuel casino online

  109. Pingback: wind creek casino online games

  110. Pingback: casino

  111. Pingback: real casino

  112. Pingback: chumba casino

  113. Pingback: slot machines

  114. Pingback: legitimate online slots for money

  115. Pingback: slot machine games

  116. Pingback: best online casino

  117. Pingback: full coverage insurance

  118. Pingback: direct line car insurance quotes

  119. Pingback: general car insurance quotes

  120. Pingback: geico car insurance quotes

  121. Pingback: viagra amsterdam

  122. Pingback: car insurance quotes online

  123. Pingback: aarp car insurance

  124. Pingback: cheap car insurance

  125. Pingback: plymouth rock car insurance quotes

  126. Pingback: car insurance quotes online

  127. Pingback: affordable insurance

  128. Pingback: personal loans bad credit

  129. Pingback: online payday loan lenders

  130. Pingback: payday loans with bad credit history

  131. Pingback: Viagra overnight shipping

  132. Pingback: installment loans online

  133. Pingback: quick loans with bad credit

  134. Pingback: bad credit loans flint mi

  135. Pingback: online doctor prescription for viagra

  136. Pingback: payday loans colorado

  137. Pingback: personal loans online

  138. Pingback: best cbd oil for cancer treatment

  139. Pingback: cbd hemp oil benefits amazon

  140. Pingback: cbd pure hemp oil

  141. Pingback: generic viagra from india

  142. Pingback: cbd hemp oil vape juice

  143. Pingback: buy pfizer viagra uk

  144. Pingback: cbd oil side effects in cats

  145. Pingback: viagra woman

  146. Pingback: best cbd oil for cancer for sale

  147. Pingback: viagra generic india

  148. Pingback: female viagra pills uk

  149. Pingback: cbd massage oil

  150. Pingback: reviews of cbd gummies for teens

  151. Pingback: my homework now

  152. Pingback: essay writer review

  153. Pingback: viagra jelly uk

  154. Pingback: order viagra professional

  155. Pingback: academic essay writing service

  156. Pingback: buy cheap essays

  157. Pingback: buy essays papers

  158. Pingback: best college essay writing service

  159. Pingback: good essay writing service

  160. Pingback: essay writing services australia

  161. Pingback: kindergarten homework packet

  162. Pingback: how much is sildenafil 50 mg

  163. Pingback: paper writers for hire

  164. Pingback: cleocin no prescription

  165. Pingback: clomid 100mg united kingdom

  166. Pingback: buy sildenafil india online

  167. Pingback: Viagra pfizer

  168. Pingback: clonidine 0,1mg coupon

  169. Pingback: clozaril no prescription

  170. Pingback: colchicine 0,5mg price

  171. Pingback: Low cost viagra

  172. Pingback: symbicort inhaler 160/4,5mcg generic

  173. Pingback: combivent for sale

  174. Pingback: cialis 20mg dosage

  175. Pingback: coreg united states

  176. Pingback: where to buy compazine 5 mg

  177. Pingback: generic cialis

  178. Pingback: coumadin 2mg online pharmacy

  179. Pingback: how to purchase cozaar 50mg

  180. Pingback: crestor pharmacy

  181. Pingback: viagra generic date

  182. Pingback: https://customessaywriterbyz.com

  183. Pingback: Buy viagra without rx

  184. Pingback: dissertation online help

  185. Pingback: cymbalta 20 mg nz

  186. Pingback: help writing a compare and contrast essay

  187. Pingback: best medical school essay editing service

  188. Pingback: where to buy dapsone caps

  189. Pingback: Viagra mail order usa

  190. Pingback: pay someone to write my research paper

  191. Pingback: best thesis editing services

  192. Pingback: phd online

  193. Pingback: write my business paper

  194. Pingback: ddavp 10 mcg coupon

  195. Pingback: depakote 500mg no prescription

  196. Pingback: diamox online

  197. Pingback: cost of differin

  198. Pingback: doxycycline nz

  199. Pingback: dramamine 50mg united kingdom

  200. Pingback: elavil 50 mg without a doctor prescription

  201. Pingback: cost of erythromycin 500 mg

  202. Pingback: etodolac united kingdom

  203. Pingback: flomax cheap

  204. Pingback: flonase nasal spray 50 mcg purchase

  205. Pingback: essay about service

  206. Pingback: garcinia cambogia 100caps medication

  207. Pingback: hyzaar online pharmacy

  208. Pingback: imdur 60mg over the counter

  209. Pingback: imitrex 25mg australia

  210. Pingback: imodium united kingdom

  211. Pingback: how viagra works

  212. Pingback: visit the website

  213. Pingback: how to purchase imuran

  214. Pingback: lamisil 250 mg pills

  215. Pingback: levaquin generic

  216. Pingback: lopid 300mg united states

  217. Pingback: lopressor 25 mg usa

  218. Pingback: luvox 50mg nz

  219. Pingback: macrobid 100mg without a prescription

  220. Pingback: meclizine 25 mg price

  221. Pingback: generic viagra ireland

  222. Pingback: mestinon tablets

  223. Pingback: micardis over the counter

  224. Pingback: mobic 7,5mg pills

  225. Pingback: motrin without a doctor prescription

  226. Pingback: where can i buy nortriptyline 25mg

  227. Pingback: periactin without a prescription

  228. Pingback: phenergan 25mg without a doctor prescription

  229. Pingback: plaquenil 200 mg united states

  230. Pingback: prednisolone 20 mg over the counter

  231. Pingback: prevacid price

  232. Pingback: prilosec 20mg generic

  233. Pingback: proair inhaler coupon

  234. Pingback: procardia 30mg online

  235. Pingback: proscar 5 mg price

  236. Pingback: protonix medication

  237. Pingback: provigil australia

  238. Pingback: pulmicort 200 mcg for sale

  239. Pingback: viagra questions and answers

  240. Pingback: pyridium coupon

  241. Pingback: reglan 10mg generic

  242. Pingback: remeron 30 mg united kingdom

  243. Pingback: retin-a cream 0.025% price

  244. Pingback: where can i buy revatio 20mg

  245. Pingback: risperdal 1 mg cheap

  246. Pingback: robaxin 500 mg tablets

  247. Pingback: order rogaine 5%

  248. Pingback: seroquel 50 mg over the counter

  249. Pingback: how to buy singulair

  250. Pingback: skelaxin price

  251. Pingback: spiriva 9 mcg cheap

  252. Pingback: how to buy tenormin 50 mg

  253. Pingback: thorazine pharmacy

  254. Pingback: toprol medication

  255. Pingback: cheap tricor 160 mg

  256. Pingback: valtrex 500 mg tablets

  257. Pingback: vantin tablet

  258. Pingback: verapamil 40mg without prescription

  259. Pingback: voltaren united states

  260. Pingback: how to buy wellbutrin 300 mg

  261. Pingback: zanaflex 4 mg online pharmacy

  262. Pingback: cheap zestril 5 mg

  263. Pingback: buy cialis professional uk

  264. Pingback: cheap zithromax 500mg

  265. Pingback: hop over to this website

  266. Pingback: zocor united kingdom

  267. Pingback: zovirax 400 mg usa

  268. Pingback: zyloprim 100mg pharmacy

  269. Pingback: where to buy zyprexa 10mg

  270. Pingback: buy strong viagra

  271. Pingback: zyvox uk

  272. Pingback: sildenafil online pharmacy

  273. Pingback: tadalafil canada

  274. Pingback: furosemide 100 mg prices

  275. Pingback: order escitalopram 20mg

  276. Pingback: aripiprazole 20mg cost

  277. Pingback: pioglitazone without prescription

  278. Pingback: spironolactone without prescription

  279. Pingback: fexofenadine pharmacy

  280. Pingback: where to buy glimepiride 4 mg

  281. Pingback: meclizine 25mg online

  282. Pingback: cost of leflunomide

  283. Pingback: atomoxetine 40mg without prescription

  284. Pingback: donepezil without a doctor prescription

  285. Pingback: anastrozole 1 mg generic

  286. Pingback: irbesartan 300mg tablets

  287. Pingback: dutasteride purchase

  288. Pingback: olmesartan 20mg without a prescription

  289. Pingback: buspirone otc

  290. Pingback: clonidine 0.1 mg pills

  291. Pingback: cefuroxime 500 mg purchase

  292. Pingback: cialis without prescripe

  293. Pingback: citalopram 20mg tablets

  294. Pingback: cephalexin 500 mg canada

  295. Pingback: clindamycin otc

  296. Pingback: clozapine 100 mg online

  297. Pingback: where can i buy prochlorperazine 5 mg

  298. Pingback: how to buy viagra pills usa

  299. Pingback: carvedilolmg for sale

  300. Pingback: warfarin tablet

  301. Pingback: rosuvastatin 10mg medication

  302. Pingback: divalproex for sale

  303. Pingback: how to purchase tolterodine

  304. Pingback: acetazolamide 250mg generic

  305. Pingback: milwaukee generac viagra

  306. Pingback: how to purchase fluconazole

  307. Pingback: cheapest phenytoin

  308. Pingback: oxybutynin 2.5 mg online

  309. Pingback: doxycycline 100mg australia

  310. Pingback: bisacodyl 5mg otc

  311. Pingback: venlafaxinemg uk

  312. Pingback: how to buy viagra online without

  313. Pingback: amitriptyline price

  314. Pingback: cialis for bph cost

  315. Pingback: siiaeved

  316. Pingback: where to buy alendronate 35mg

  317. Pingback: where to get viagra online

  318. Pingback: nitrofurantoin 100 mg without prescription

  319. Pingback: hoe snel werkt cialis

  320. Pingback: how to inject ivermectin in a pig

  321. Pingback: glipizide 5 mg cheap

  322. Pingback: viagra for sale in boots

  323. Pingback: sumatriptan otc

  324. Pingback: loperamide 2 mg online pharmacy

  325. Pingback: comprar cialis 10 mg original

  326. Pingback: azathioprine australia

  327. Pingback: propranolol price

  328. Pingback: buy viagra low cost

  329. Pingback: lamotrigine 25mg tablets

  330. Pingback: terbinafine usa

  331. Pingback: how to purchase levothyroxine mcg

  332. Pingback: amoxicillin pills over the counter

  333. Pingback: lasix without prescriptions

  334. Pingback: azithromycin 500 mg tabs

  335. Pingback: stromectol ivermectin

  336. Pingback: albuterol 2.5 mg price

  337. Pingback: gemfibrozil 300mg online pharmacy

  338. Pingback: metoprolol pharmacy

  339. Pingback: clotrimazole without prescription

  340. Pingback: does doxycycline expire

  341. Pingback: prednisolone acetate generic

  342. Pingback: clomid and cancer

  343. Pingback: dapoxetine vs lexapro

  344. Pingback: metoclopramide online pharmacy

  345. Pingback: diflucan drugs

  346. Pingback: synthroid no prescription

  347. Pingback: dissertation writing service

  348. Pingback: writing thesis proposal

  349. Pingback: propecia pregnancy

  350. Pingback: neurontin and aleve

  351. Pingback: how metformin works

  352. Pingback: paxil for pe

  353. Pingback: plaquenil and sun

  354. Pingback: cialis and viagra taken together

  355. Pingback: tadalafil capsules

  356. Pingback: online pharmacy without prescription

  357. Pingback: lasix in mexico

  358. Pingback: Tadapox

  359. Pingback: cialis purchase

  360. Pingback: overnight cialis

  361. Pingback: best time to boost tinder uk

  362. Pingback: cialis ad

  363. Pingback: which is better cialis or viagra?

  364. Pingback: Ditropan

  365. Pingback: order viagra from canada

  366. Pingback: https://regcialist.com

  367. Pingback: Dramamine

  368. Pingback: best time of day to take amlodipine

  369. Pingback: atorvastatin vs simvastatin side effects

  370. Pingback: omeprazole price

  371. Pingback: quetiapine fumarate withdrawal symptoms

  372. Pingback: {have a peek at this web-site|Source|have a peek here|Check This Out|this contact form|navigate here|his comment is here|weblink|check over here|this content|have a peek at these guys|check my blog|news|More about the author|click site|navigate to this we

  373. Pingback: viagra

  374. Pingback: viagra connect

  375. Pingback: http://buyviagraonlineny.com

  376. Pingback: cialis tadalafil 10mg tablets

  377. Pingback: cialis shop

  378. Pingback: lexapro acne

  379. Pingback: cialis 10 mg tablet

  380. Pingback: where to order cialis

  381. Pingback: sildenafil generic

  382. Pingback: viagra generic online

  383. Pingback: 1

  384. Pingback: sildenafil

  385. Pingback: cialis online prescription

  386. Pingback: generic viagra

  387. Pingback: generic viagra prices in usa

  388. Pingback: generic viagra from canada

  389. Pingback: amoxicillin with food

  390. Pingback: how fast does cialis work

  391. Pingback: generic viagra cost

  392. Pingback: sildenafil viagra

  393. Pingback: cialis by mail

  394. Pingback: price of propecia

  395. Pingback: want to buy prednisone

  396. Pingback: viagra online

  397. Pingback: tadalafil cost in canada

  398. Pingback: buy generic viagra europe

  399. Pingback: buy stromectol online canada

  400. Pingback: cialis 5 mg online

  401. Pingback: india sildenafil

  402. Pingback: ivermectin tablets dosage

  403. Pingback: stromectol tablet uses

  404. Pingback: buy cialis now

  405. Pingback: ivermectin powder

  406. Pingback: treating heartworms with ivermectin and doxycycline

  407. Pingback: is pyrantel pamoate the same as ivermectin

  408. Pingback: use of zithramax

  409. Pingback: cheap sildenafil online canada

  410. Pingback: generic viagra $5

  411. Pingback: viagra sex party

  412. Pingback: canadian viagra cost

  413. Pingback: natural tadalafil

  414. Pingback: blue sky peptides tadalafil

  415. Pingback: buy zithromax online no prescription uk

  416. Pingback: can you buy viagra without prescription

  417. Pingback: sildenafil citrate online

  418. Pingback: sildenafil 100mg

  419. Pingback: thuoc cao huyet ap lisinopril

  420. Pingback: buy generic viagra online

  421. Pingback: buy dapoxetine in south africa

  422. Pingback: over the counter azithromycin cvs

  423. Pingback: viagra without doctor prescription

  424. Pingback: viagra in india

  425. Pingback: non subscription ed

  426. Pingback: ed meds without doctor prescription

  427. Pingback: best online pharmacy for viagra

  428. Pingback: cialis vs viagra

  429. Pingback: viagra use

  430. Pingback: viagra on line

  431. Pingback: amoxil generic

  432. Pingback: no prescription lasix

  433. Pingback: neurontin online

  434. Pingback: quineprox 900

  435. Pingback: cost of viagra

  436. Pingback: viagra alternative

  437. Pingback: viagra wirkung

  438. Pingback: brand viagra

  439. Pingback: zithromax buy

  440. Pingback: pfizer viagra price

  441. Pingback: natural alternatives to viagra

  442. Pingback: buy viagra cheap

  443. Pingback: adult sex games for iphone

  444. Pingback: walmart viagra

  445. Pingback: sildenafil pills

  446. Pingback: hims viagra

  447. Pingback: ivermectin generic

  448. Pingback: sildenafil citrate

  449. Pingback: what happens when a woman takes viagra

  450. Pingback: how long does cialis 5mg last

  451. Pingback: generic viagra online

  452. Pingback: setcialito.com

  453. Pingback: buy ivermectin uk

  454. Pingback: ivermectin pills

  455. Pingback: get cialis

  456. Pingback: how to buy generic viagra online

  457. Pingback: cost of viagra generic

  458. Pingback: ivermectin for sale

  459. Pingback: ivermectin withdrawal time

  460. Pingback: how to get albuterol prescription

  461. Pingback: frontline doctors ivermectin

  462. Pingback: i mask protocol

  463. Pingback: clomid 100 mg tablet

  464. Pingback: olumiant pill size

  465. Pingback: clomid men

  466. Pingback: latisse generic

  467. Pingback: zanaflex 50

  468. Pingback: molnupiravir capsule

  469. Pingback: stromectol tab

  470. Pingback: ivermectin lotion for scabies

  471. Pingback: order stromectol

  472. Pingback: ivermectin 6mg tablet for lice

  473. Pingback: ivermectin tablet 1mg

  474. Pingback: how to get ivermectin

  475. Pingback: ivermectin ontario

  476. Pingback: where to buy ivermectin

  477. Pingback: ivermectin in india

  478. Pingback: ignition casino withdrawal

  479. Pingback: where to get ivermectin

  480. Pingback: prednisone 5mg canada

  481. Pingback: best tadalafil

  482. Pingback: canadian pharmacies provigil

  483. Pingback: cialis goodrx

  484. Pingback: cialis price

  485. Pingback: ivermectin 50ml

  486. Pingback: ivermectin 4000

  487. Pingback: marley generics cialis

  488. Pingback: ivermectin reaction in dogs

  489. Pingback: buying generic viagra

  490. Pingback: ivermectin india

  491. Pingback: cialis prescription prices

  492. Pingback: cialis canada

  493. Pingback: cialis online purchase canada

  494. Pingback: sildenafil pills for men

  495. Pingback: tadalafil otc

  496. Pingback: how to buy cialis in india

  497. Pingback: push health ivermectin

  498. Pingback: real sildenafil pills online

  499. Pingback: sildenafil tablets australia

  500. Pingback: what is cialis

  501. Pingback: tadalafil liquid

  502. Pingback: generic cialis

  503. Pingback: what are the side effects of prednisone 20mg

  504. Pingback: half life of prednisone 20mg

  505. Pingback: corona 200 mg tablet

  506. Pingback: cialis canada purchase

  507. Pingback: how can i get cheap cialis

  508. Pingback: side effects for prednisone

  509. Pingback: sildenafil generic over the counter

  510. Pingback: cialis online

  511. Pingback: best online casino gambling

  512. Pingback: cialis goodrx

  513. Pingback: ivermectin in diabetic patients

  514. Pingback: order stromectol online

  515. Pingback: ivermectin human dosage

  516. Pingback: online gambling for real money

  517. Pingback: canada drug cialis

  518. Pingback: cheap cialis india

  519. Pingback: where to purchase sildenafil

  520. Pingback: buy cialis online

  521. Pingback: stromectol ingredients

  522. Pingback: ivermectin 10 ml

  523. Pingback: ivermectin wiki

  524. Pingback: ivermectin australia

  525. Pingback: stromectol online

  526. Pingback: buy ivermectin on line

  527. Pingback: furosemide pharmacy

  528. Pingback: furosemide tablets buy uk

  529. Pingback: ivermectin purchase

  530. Pingback: dr pierre kory ivermectine

  531. Pingback: Buy Xanax 1 mg Online Without Prescription

  532. Pingback: ivermectin 0.08%

  533. Pingback: buy stromectol 3 mg

  534. Pingback: invermectin

  535. Pingback: luckyland slots real money

  536. Pingback: can you get ivermectin over the counter

  537. Pingback: stromectol ivermectin

  538. Pingback: ivermectin resistance

  539. Pingback: ivermectin trial

  540. Pingback: stromectol prescription

  541. Pingback: ivermectin india

  542. Pingback: ivermectin tablets for humans

  543. Pingback: stromectol tablet 3 mg

  544. Pingback: cialis pour femme