Avropa İttifaqının şərq qonşuluğunda çətinliyi nədədir?

Mərkəzi və Şərqi Avropa

Şərqi və Mərkəzi Avropada sovet rejimlərinin çökməsindən sonra Avropa İttifaqı region ölkələrinin demokratikləşməsində əsas çəkici güc olmuşdur. 2004 və 2007-ci illərdə Avropa İttifaqının Şərqi Avropa ölkələrinə doğru genişlənməsində sonra artıq bu məsələ Avropa İttifaqının xarici siyasətindən çıxmışdır.

Şərqi Avropa ölkələrinin Avropa İttifaqına üzvlüyü ona yeni çətinliklər gətirmişdir. Sərhədləri genişlənmiş, sərhəd dövlətlərinin sayı artmış, İttifaq Avropanın hüdudlarına çatmış, yenicə müstəqil olmuş tam və ya qismən avtoritar dövlətlərlə qonşu olmuşdur, aralarında qarşılıqlı asılılıq formalaşmışdır. Sözsüz ki, Avropa İttifaqının marağındadır ki, qonşuluğunda, sakitlik, inkişaf və sülh olsun.

Əks halda qonşuluqda olan hər bir hadisə İttifaqın hüdud ölkələrinə, ümumi birliyə təsirsiz ötüşməyəcək. Bu həm də Avropa İttifaqının dünyada sahibləndiyi roldan irəli gəlir. Avropa Qonşuluq Siyasəti də məhz bu məqsədlə irəli sürülmüşdür. Hələ 2003-cü il Avropa təhlükəsizlik strategiyası bu barədə danışırdı. Hazırda isə Avropa ittifaqı istəyinə çatmaqda çətinlik çəkir. Bəs bu çətinlik nədən ibarətdir?

Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ilə müqayisədə demək olar ki, şərq qonşuluğu ölkələrinin siyasi konteksti fərqlidir. 1990-cı və 2000-ci illərdə Mərkəzi və Şərqi Avropa regionunda güc boşluğu var idi və Avropa İttifaqı bu boşluğu asanlıqla doldurdu. Şərq qonşuluq ölkələrinin halında isə belə bir boşluq yoxdur.

Avropa İttifaqının Qonşuluq siyasəti təqdim olunanda artıq Rusiya özünü toparlamış və artıq qonşuluğundakı keçmiş sovet ölkələrinə təsir edəcək vəziyyətə gəlmişdi. Birinci halda Avropa İttifaqı öz kimliyi boş bir məkanda qururdusa, ikinci halda bunu Rusiyanın təsir dairəsində etməyə çalışır. Beləliklə, ilk dəfə Avropa İttifaqı dünya siyasi səhnəsində bu dərəcədə güc oyununa daxil olur, geosiyasi aktora çevrilir.

İkincisi, Mərkəzi və Şərqi Avropada demokratikləşmə prosesi həm də Avropa İttifaqına üzvlük prosesi idi. Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrinin bu prosesin sonunda əldə edəcəkləri Avropa İttifaqı üzvlüyü idi. Avropa Qonşuluq Siyasətində isə qonşu ölkələr üçün belə bir insentiv yoxdur. “Kökə və dəyənək” siyasəti bu səbəbdən də şərq qonşuları ilə münasibətdə kifayət qədər uğurlu işləmir.

Avropa İttifaqının qonşuluq ölkələrində təsir mexanizmləri daha az və zəifdir. Reallıqda isə belə bir siyasətin tətbiqi qeyri dəqiq həyata keçirilir. Üzlükdən kənar İttifaq tərəfində şərq qonşuluq ölkələrinə təklif olunan insentivlər çox da cəlbedici görünmür. İlk başlarda Avropa İttifaqı şərq qonşuluğunda yalnız dövlətlərlə təmasda olurdu.

Bu, isə Mərkəzi və Şərqi Avropa təcrübəsindən irəli gəlirdi. Baxmayaraq ki, 2009-cu ildən etibarən buna dəyişiklik edilmiş, İttifaq şərq qonşuluğundakı ölkələrin vətəndaş cəmiyyətləri ilə daha sıx əlaqə qurmağa başlamışdır, nə zaman və necə dövlətə və vətəndaş cəmiyyətinə göstərilən dəstək demokratiyanın inkişafına dəstək olur dəqiq deyil.

Nəzərə almaq lazımdır ki, heç də hər zaman sosiyal-iqtisadi inkişafa dəstək dövlət qurumlarına dəstək demokratiyaya açıq bir mühitin yaranmasına gətirib çıxarmaya bilər. Göstərilən dəstək bəzən avtoritar rejimlərin güclənməsinə də xidmət edə bilər.

Üçüncüsü, Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri qədər şərq qonşuluğundakı ölkələr  Qərbi Avropa ilə ortaq mədəniyyət və tarixi paylaşmır. Avropalı kimliyi şərq qonşuluğunda Şərqi Avropada olduğu qədər geniş və güclü mənimsənilmir. Heç də Avropa dəyərləri şərq qonşuluğunda Mərkəzi və Şərqi Avropada olduğu qədər mənimsənilmir. Başqa sözlə Avropa İttifaqı Avropanın sərhədlərindədir. Bu sərhəddə həm də yarı və ya tamamilə avtoritar ölkələr vardır. Avropa İttifaqı ilə inteqsaiyanın gətirəcəyi dəyişikliklər heç də bütün əhalinin, xüsusilə də elitin marağında deyil.

Bu proses, aydındır ki, müddətsiz davam etməyəcəkdir, nəticəsi Avropa İttifaqı üçün çox əhəmiyyətlidir. İki ideal hal ola bilər, birinci halda Avropanın dəqiq sərhədləri müəyyənləşəcəkdir. Kimisi Avropada qalacaqdır,  kimisi deyil. Avropa İttifaqı isə artıq kifayət qədər böyüyə və daha qonşularına səxəvətli omayacaq həddə gələ bilər.

İkinci halda isə Avropa ilə qarşılıqlı asılı, inteqrasiya olunmuş qeyri üzv qonşu ölkələr  – Avropa İttifaqı ilə digər dünya ölkələri arasında keçid – meydana gələ bilər. İkinci halın ehtimalını isə Avrasiya İttifaqı layihəsi azaldır. Belə bir keçidi geosiyasi mübarizənin getdiyi regionda qurmağın mümkün olduğunu düşünmək çətindir. Nəticə isə bizə getdikcə yaxınlaşır.

Hazırki vəziyyətdə Avropa İttifaqı və Avrasiya İttifaqı layihəsi arasında sıxılb qalmış 5 şərq qonşuluğu ölkələrində vəziyyət təxminən belədir: Moldova və Gürcüstan daha çox Avropa İttifaqı yolunu tutmuşdur. Adının baş hərfi kimi dönüş edən Ukrayna və başqa addım atmağa hünəri olmayan Ermənistan Avrasiya İttifaqına üz tutmuşdur.

Ukrayna məsələsində bir Avropa İttifaqına üzv ölkənin xarici işlər nazirinin dediyi kimi Avropa İttifaqı Avropa gələcəyinə heç bir inamı olmayan, lakin Rusiya və Avropanı bir-birinə qarşı oynamaqla nəticədə ölkəsini daha bahaya satan bir siyasətçinin oyununa gəlmişdir. Azərbaycanın regionda baş verən proseslərlə bağlı mövqe açıqlaya bilməməsi isə balanslaşdırılmış siyasətin üstünlüyü və ya limiti kimi dəyərləndirilə bilər.

İstənilə halda, bundan sonrakı dövr üçün demokratik, sakit, inkişaf edən və mehriban qonşu arzusunda olan Avropa İttifaqı regionda fəal rol oynamaqdan çəkinməməli, konfliktlərdə iştirakını artırmalı və siyasi çəkisini qoymalıdır. Əks halda öz şərq qonşuluğunda söz sahibi olmaya bilər. Bəs, sadə Avropalılar bunun xərcini ödəməyə hazırdırlarmı?

Murad Nəsibbəyli

119 Responses to Avropa İttifaqının şərq qonşuluğunda çətinliyi nədədir?

  1. Pingback: viagra without a doctor prescription

  2. Pingback: viagra 100mg

  3. Pingback: chloroquine phosphate

  4. Pingback: best cialis site

  5. Pingback: albuterol inhaler generic usa

  6. Pingback: ciprofloxacin cost

  7. Pingback: cialis 20 mg price

  8. Pingback: chloroquine drug

  9. Pingback: buy hydroxychloroquine online

  10. Pingback: viagra samples for sale

  11. Pingback: best price for generic viagra

  12. Pingback: canada pharmacy discounted viagra 100

  13. Pingback: buy viagra pills

  14. Pingback: viagra without a doctor prescription

  15. Pingback: buy viagra online

  16. Pingback: generic cialis

  17. Pingback: personal loans

  18. Pingback: viagra walgreens

  19. Pingback: canadian pharmacy review

  20. Pingback: buy Amoxil

  21. Pingback: ed meds pills drugs

  22. Pingback: cheap viagra online canadian pharmacy

  23. Pingback: canadian pharmacies online

  24. Pingback: can i buy zithromax over the counter

  25. Pingback: buy viagra online

  26. Pingback: viagra without doctor prescription

  27. Pingback: top erection pills

  28. Pingback: cheap antiviral drugs

  29. Pingback: approved canadian online pharmacies

  30. Pingback: cheap viagra 100mg

  31. Pingback: buy viagra online

  32. Pingback: amoxicillin 500mg capsules antibiotic

  33. Pingback: benadryl cream over the counter

  34. Pingback: benadryl 48 tablets

  35. Pingback: online doctor prescription for viagra

  36. Pingback: viagra without a doctor prescription

  37. Pingback: drugs without prescription

  38. Pingback: zithromax z-pak price without insurance

  39. Pingback: buy amoxicillin online cheap

  40. Pingback: canadian drugstore online

  41. Pingback: sildenafil

  42. Pingback: cialis online

  43. Pingback: buying prescription viagra from canada

  44. Pingback: sildenafil 100mg purchase

  45. Pingback: cheap generic viagra

  46. Pingback: treatment for ed

  47. Pingback: п»їerectile dysfunction medication

  48. Pingback: over the counter erectile dysfunction pills

  49. Pingback: cost of viagra

  50. Pingback: furosemide 100mg

  51. Pingback: buy cleocin generic

  52. Pingback: omnicef online

  53. Pingback: order minocycline online

  54. Pingback: take cialis with or without food

  55. Pingback: canadien cialis

  56. Pingback: drugs without doctor script

  57. Pingback: order viagra online

  58. Pingback: price of viagra

  59. Pingback: buying viagra online

  60. Pingback: cheap zithromax pills

  61. Pingback: viagra from india

  62. Pingback: buy ed pills

  63. Pingback: buy zithromax online

  64. Pingback: buy neurontin online uk

  65. Pingback: buy zithromax no prescription

  66. Pingback: united pharmacy india

  67. Pingback: viagra pills

  68. Pingback: viagra online no prescription

  69. Pingback: buy clomid online without prescription

  70. Pingback: amoxicillin 500mg capsule cost

  71. Pingback: finasteride 5 mg prices

  72. Pingback: propecia finasteride

  73. Pingback: what is the best ed pill

  74. Pingback: buy ed pills online

  75. Pingback: top 10 online pharmacy in india

  76. Pingback: legit mexican pharmacy

  77. Pingback: cialis 20mg usa

  78. Pingback: cialis 20mg for sale

  79. Pingback: viagra

  80. Pingback: cheap lisinopril

  81. Pingback: cost for 20 mg lisinopril

  82. Pingback: buy cheap cialis overnight

  83. Pingback: buy cialis online generic

  84. Pingback: original cialis low price

  85. Pingback: buy cialis 36 hour online

  86. Pingback: cialis sale 20mg

  87. Pingback: buy cialis canadian

  88. Pingback: buy cheap cialis overnight

  89. Pingback: erection pills online

  90. Pingback: valtrex 500mg coupon

  91. Pingback: erectile dysfunction drug

  92. Pingback: erectile dysfunction treatments

  93. Pingback: over the counter viagra

  94. Pingback: doxycycline order online

  95. Pingback: best non prescription ed pills

  96. Pingback: new treatments for ed

  97. Pingback: ivermectin over the counter

  98. Pingback: ivermectin 3mg tablets price

  99. Pingback: plaquenil 200 mg online

  100. Pingback: plaquenil cheapest price

  101. Pingback: stromectol tab 3mg

  102. Pingback: ivermectin cream uk

  103. Pingback: how to overcome ed

  104. Pingback: ed meds pills drugs

  105. Pingback: cheap viagra online

  106. Pingback: viagra online usa

  107. Pingback: best place to buy generic viagra online

  108. Pingback: buy cialis online in canada

  109. Pingback: cialis 5mg tablet

  110. Pingback: cialis 60

  111. Pingback: liquid keto diet

  112. Pingback: buy cialis with paypal payment

  113. Pingback: cialis cheapest price

  114. Pingback: prednisone 80 mg daily

  115. Pingback: buying ed pills from canada

  116. Pingback: ivermectin buy

  117. Pingback: ivermectin lotion cost

  118. Pingback: cost of ivermectin cream

  119. Pingback: prescription drugs